Παιδιά

 

Και πάλι τα αγαπημένα μου Peanuts

Η ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και η ελληνική ποιητική παράδοση

 " H ποίηση του Ελύτη, που ανακαλεί στη μνήμη ολόκληρη την ελληνική ποιητική παράδοση, από τον Όμηρο έως τον Σολωμό, παρά τα έντονα μοντερνιστικά στοιχεία που τη χαρακτηρίζουν, μοιάζει εντελώς αποσπασμένη από τα σύγχρονα ρεύματα όπως τα βλέπουμε να αντιπροσωπεύονται στο κορύφωμα της πελώριας πυραμίδας που σχηματίζει μια αδιάπτωτη ποιητική δραστηριότητα, με τους Καβάφη, Σικελιανό, Καζαντζάκη, Σεφέρη και Ρίτσο. Παρ' όλ' αυτά , παρουσιάζει και μερικά συγγενικά στοιχεία με όλους αυτούς.
Ο Καβάφης επί παραδείγματι, ενώ αμύνεται με κυνισμό μέσα στην επίπεδη έκφραση που έχει υιοθετήσει και μέσα στην ερωτική του παρέκκλιση (χωρίς να παραδέχεται καμιά δυνατότητα για κανενός είδους πίστη) δείχνει μολοντούτο, ακριβώς όπως και ο Ελύτης , σεβασμό για την ελληνική παράδοση. Είναι κάτι που το διακρίνει κανείς περισσότερο στο προσωπικό του ιδίωμα παρά στα θέματά του.
Ο τρόπος που τοποθετείται μια λέξη ασυνήθιστη ή μια λέξη της καθαρεύουσας σ' ένα σύνολο γραμμένο στη δημοτική, σχεδόν σαν κόσμημα, είναι κοινός και στους δύο. Αν στις επιφανειακές τους επιδιώξεις είναι τελέιως διαφορετικοί, αυτή η χρήση της γλώσσας, τους συνδέει. Στριφογυρνάν και οι δύο μέσα στα επιτήδεια χέρια τους τη λέξη με αληθινόν έρωτα, την παρουσιάζουν γεμάτη μνήμες και συνάμα παρθενική.
Με το Σικελιανό πάλι, μοιάζει ο Ελύτης στον τρόπο που έχει να προβάλει ένα όραμα ή να υμνήσει τον έρωτα ή να αναμίξει τα παγανιστικά με τα χριστιανικά στοιχεία. Και για τους δύο , το "θείο" είναι υπαρκτό, εδώ και τώρα: ένα κλωναράκι βασιλικού που τρίβεις μες στην παλάμη σου είναι, ανά πάσα στιγμή , και μια εισαγωγή στο υπερβατικό. και μολονότι ο Ελύτης πολύ δύσκολα επιτρέπι στον εαυτό του την Ουγκωική μεγαλορρημοσύνη του Σικελιανού, είναι και οι δύο τους δοξαστικοί, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποστρεφουν τα μάτια τους από τη σκοτεινή και τραγική όψη της ζωής.
Ο Ελύτης κι ο Καζαντζάκης πάλι, είναι ποιητές του ηλιακού μυστηρίου. Έχουν και οι δύο τους μιαν επική αντίληψη για τη ζωή, για την Ελλάδα, για τον Έλληνα. Ο Καζαντζάκης στάθηκε, από φιλοσοφική άποψη, ο πιο εκτεταμένος , ό πιο διαλεκτικός, ο πιο επαναστατικός. Χωρίς όμως να διαθέτει όπως ο Ελύτης τον έντονο λυρισμό και την αποδοχή της ποιητικής μοναξιάς. Όπως επίσης, πολύ σπάνια φτάνει στην ένωση των εκ διαμέτρου αντιθέτων, κάτι που αποτελεί πρωταρχικό στοιχείο στην ποίηση του Ελύτη.
Και με τον Ρίτσο έχει κοινά σημεία ο Ελύτης. Μόνο που δεν εξασθενεί τα οράματά του,όπως εκείνος, με μια πολύ άνιση ροή ποιητικών εικόνων. Συμπίπτουν όμως και οι δύο σε μερικά θέματα όπως είναι η ανάγκη για έρωτα και χαρά, η νοσταλγία της εφηβείας, η διάρκεια του Αιγαιατικού χώρου.
Ο Ελύτης πάντως είναι αυτός που πειραματίζεται περισσότερο απ'όλους με την τεχνική και είναι, από πολλές απόψεις, πλησιέστερος προς το Σολωμό και τον Κάλβο ή ακόμη και με τη Σαπφώ ή τον Πίνδαρο, ποιητές που αναπτύξανε καινούριες μορφές για τις άμεσες ανάγκες του ποιήματος, τόσο για την αυθεντικότητα της προσωπικής φωνής όσο και για την αντικειμενική στερεότητα του ποιητικού αρχιτεκτονήματος." (σχόλιο 22, από το βιβλίο του Jeffrey Carson,
49 σχόλια στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη σε μετάφραση Στρατή Πασχάλη , β΄έκδοση , εκδόσεις Ύψιλον , Αθήνα 2011)

Eric Dolphy

Eric Dolphy

Ζοζέ Σαραμάγκου

Ο Ζοζέ Σαραμάγκου
πήρε το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1998. Είχα διαβάσει πληροφορίες για τη ζωή του. Με είχε εντυπωσιάσει το γεγονός ότι ήταν αυτοδίδακτος καθώς δεν μπορούσε να πάει στο σχολείο γιατί οι γονείς του -  φτωχοί ακτήμονες -  δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα. Επίσης μου ήταν γνωστό ότι υπήρξε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Πορτογαλίας από το 1969. Βιβλία του όμως δεν είχα διαβάσει.
Το καλοκαίρι βρισκόμουν για δεκαπέντε μέρες στο πατρικό μου και ενώ είχα εφοδιαστεί με αρκετά βιβλία κάποια στιγμή ξέμεινα. Στο βιβλιοπωλείο της περιοχής δεν με ικανοποιούσε ιδιαίτερα κάποιος τίτλος , όταν ανάμεσα στα άλλα βλέπω ένα βιβλίο του Σαραμάγκου. Ευκαιρία να διαβάσω κάτι από αυτόν τον συγγραφέα σκέφτηκα. Αγόρασα λοιπόν το " Περί τυφλότητος" .

Η υπόθεση ξεκινά με την ξαφνική τύφλωση ενός ανθρώπου στη μέση του δρόμου και συνεχίζει με την ομαδική τύφλωση ενός ολόκληρου λαού εκτός μίας γυναίκας.Δύσκολο βιβλίο . Μου ήρθε πολλές φορές η διάθεση να το παρατήσω. Δεν το έκανα και τελικά πολύ ορθά έπραξα, διότι είναι ένα εξαιρετικό βιβλίο πολύ σκληρό και πολύ ωμό  αλλά και βαθιά ανθρώπινο. Δείχνει τη συμπεριφορά των ανθρώπων κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες και πόσο λίγο θέλει η ανθρώπινη συμπεριφορά  να μετατραπεί σε κτηνώδη. Ψυχογραφικό, αποκαλυπτικό των ανθρώπινων σχέσεων , πολυεπίπεδο, εφιαλτικό. Για σκεφθείτε τον εαυτό σας τυφλό σε έναν κόσμο που είναι όλοι τυφλοί εκτός μιας γυναίκας που όμως δεν αποκαλύπτεται. Πώς να οργανώσεις τη ζωή σου , πώς να εξυπηρετήσεις τις ανάγκες σου, πώς να ελέγξεις τα πάθη των διπλανών σου;
Η δυσκολία της ανάγνωσης βρίσκεται στον τρόπο της αφήγησης , στην οποία ενσωματώνονται οι διάλογοι. Χρειάζεται να είσαι πολύ συγκεντρωμένος για να καταλαβαίνεις ποιος μιλάει , σε ποιον μιλάει αλλά να αντιλαμβάνεσαι και τα σχόλια του συγγραφέα που παρεμβάλλονται και δεν αφήνουν τίποτε όρθιο.
Πριν λίγες μέρες τελείωσα ένα άλλο βιβλίο του Σαραμάγκου." Η Ιστορία της πολιορκίας της Λισαβόνας"

 

 

Πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα αλλά με τελείως διαφορετική πλοκή από τα συνηθισμένα ιστορικά μυθιστορήματα. Είναι θα έλεγα μια ιστορία μέσα σε μια άλλη ιστορία. Όλα ξεκινούν όταν ένας επιμελητής εκδόσεων διορθώνοντας λάθη  στο έργο ενός ιστορικού  με θέμα την ιστορία της Λισαβώνας και την απελευθέρωση της από τους Μαυριτανούς αποφασίζει να αλλάξει την ιστορία βάζοντας ένα "δεν" εκεί που ο ιστορικός υποστήριζε ότι οι σταυροφόροι βοήθησαν τους Πορτογάλους να απελευθερώσουν την πόλη. Αυτός λοπόν αυθαίρετα βάζει το " δεν" και η ιστορία  αλλάζει μορφή.

Όταν το ανακαλύπτουν στον εκδοτικό οίκο , δεν τον απολύουν αλλά τον θέτουν υπό τον έλεγχο της διευθύντριας των επιμελητών , η οποία του προτείνει να γράψει την ιστορία όπως εκείνος τη φαντάζεται στηριζόμενος στο " δεν βοήθησαν οι σταυροφόροι ".  Και αυτό δύσκολο βιβλίο στο διάβασμα. Διάλογοι που ενσωματώνονται στη ροή της αφήγησης, παρελθόν , παρόν , ιστορικά γεγονότα πραγματικά και φανταστικά , πρόσωπα σύγχρονα , πρόσωπα της ιστορίας και της φαντασίας και σχόλια του συγγραφέα για το Θεό, για τον πόλεμο, για τις μάχες, για τις συνομιλίες των αντιπάλων . Και μέσα σε όλα αυτά μια ερωτική ιστορία μέσα στην ιστορία της πολιορκίας της Λισαβώνας αλλά και στη ζωή του επιμελητή . 

Ο Σαραμάγκου δεν είναι ένας εύκολος συγγραφέας  και δεν διαβάζεται απνευστί. Χρειάζεται πολλή προσοχή και σκέψη η ανάγνωση του. Σ΄αυτό συμβάλλει και ο μακροπερίοδος λόγος του. Είναι όμως ένας εκπληκτικός συγγραφέας που αξίζει κανείς να τον γνωρίσει. Ήδη στο πρόγραμμα έχουν μπεί και άλλα μυθιστορήματα του. Ας μην ξεχνάμε ότι υπήρξε και ένας οργισμένος blogger. Ενδιαφέρουσες συνεντεύξεις του συγγραφέα υπάρχουν συγκεντρωμένες στη σελίδα των εκδόσεων Καστανιώτης

O χειμώνας ήρθε, άκου τη βροχή που πέφτει...

 

Για μένα ο δρόμος είναι δρόμος ( καθημερινές διαδρομές)

Kizoa slideshow: Images - Slideshow