Ρόζα Ιμβριώτη , Ο Νοέμβρης του 1973

Το φθινόπωρο του 1974 τυπώθηκε και κυκλοφόρησε η μελέτη της Ρόζας Ιμβριώτη " Η αυξημένη ωριμότητα των νέων. ΑΡΙΣΤΟΣ ΟΙΩΝΟΣ ( Ο Νοέμβρης του 1973).
Αν και έχουν περάσει τόσα πολλά χρόνια οι διαπιστώσεις και οι θέσεις που διατυπώνει η μεγάλη παιδαγωγός είναι εξαιρετικά επίκαιρες, καθώς όχι μόνο αναδεικνύει το θέμα ΠΑΙΔΕΙΑ, αλλά το συνδέει με την οικονομική, κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Ελάχιστα έχουν αλλάξει από τότε και δυστυχώς η Παιδεία παραμένει ο μεγάλος ασθενής. Αν παραβλέψει κανείς τις χρονολογίες θα νομίσει ότι η Ρόζα Ιμβριώτη περιγράφει την εποχή μας.
Η μελέτη αυτή στηρίζεται στον ψ υ χ ι κ ό  κ ό σ μ ο  τ η ς  ν έ α ς  γ ε ν ι ά ς γιατί
 " Αυτός αμύνεται, εκπέμπει κραδασμούς με προεκτάσεις ελπιδοφόρες. Ζητάει λύσεις, διεκδικεί. αμφισβητεί, αποβλέπει στο μέλλον που το σχεδιάζει με τη φαντασία και τη δραστηριότητά του γενναιότερο, δικαιότερο, πιο υψηλό."
Ψωμί - Παιδεία - Ελευθερία ήταν το σύνθημα στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και 
" Αποδώ το αίτημα της νέας γενιάς να γίνει το Σχολείο όργανο του λαού, δηλ. να υπηρετεί τα συμφέροντά του. Γι' αυτό αξιώνει όλα τα παιδιά του λαού να πάρουν όσο το δυνατό υψηλότερη μόρφωση. Η παιδεία δηλαδή της γενιάς που αναπτύσσεται δε θα είναι " αυτοσκοπός", ούτε θα είναι " αυτόνομη", δε μπορεί να είναι έξω από τη ζωή ούτε έξω από την πολιτική...Το κύριο έργο λοιπόν της παιδείας με την έννοια της ένωσης σχολείου - ζωής θα είναι: να διδάξουμε τη νεολαία και να την κάνουμε ικανή να συλλαβαίνει τον κόσμο όπως είναι, πίσω από τα φαινόμενα να αναγνωρίζει την ουσία, τις νομοτέλειες στις λειτουργίες, να κατανοεί τις απεδώ ενεργούσες αντιθέσεις και να δρα σύμφωνα με το νόημα της κοινωνικής προόδου"
Η μελέτη κινείται μέσα σε αυτό το πλαίσιο και προβάλλει το βασικό αίτημα της νεολαίας για την προκοπή της " τον εκδημοκρατισμό και τον  εκσυγχρονισμό του θεσμού της παιδείας... Πρώτος λοιπόν και κύριος στόχος κάθε προσπάθειας για αναθεώρηση του θεσμού " Παιδεία" πρέπει να είναι η πραγματοποίηση του δικαιώματος όλων για μόρφωση και αγωγή μέσα στην πρέπουσα κοινωνική δραστηριότητα. Πρέπει δηλαδή να εξασφαλιστεί για όλα τα παιδιά μια επιστημονική και τεχνική, δημοκρατική ανθρωπιστική παιδεία μέσα σε μια εξανθρωπισμένη κοινωνία. Η στέρηση του δικαιώματος της μόρφωσης σε κάθε άτομο είναι είναι αδικία. Σ' έναν κόσμο σαν το δικό μας, που στηρίζεται ολοένα περισσότερο στην τεχνολογία, είναι απαραίτητο να μαθαίνουν όλοι γράμματα και η εκπαίδευση είναι ο μοναδικός δρόμος που οδηγεί στους ανώτατους πνευματικούς και επαγγελματικούς ρόλους και αποτελεί δικαίωμα όλων των ανθρώπων...
Οι ¨εισηγήσεις", τα "σχέδια νόμων" που δημοσιεύονται και που έχουν αξιώσεις μεγάλων μεταρρυθμίσεων στην εκπαίδευση, όπως και οι λόγοι των υπεύθυνων υπουργών, δείχνουν τέλεια άγνοια ...όλες αυτές οι προτάσεις και εισηγήσεις μοιάζουν σαν όλη η φροντίδα να είναι: πώς να ετοιμάσουμε μιαν ολιγάριθμη "elite"από επιστήμονες που θα γίνουν οι μέλλοντες "υπάλληλοι" και που θα προσαρμόζονται αναγκαστικά στις απαιτήσεις του μεγάλου κεφαλαίου.
Αυτή την αλήθεια την είχε διαπιστώσει η " Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση" από τις αρχές κιόλας του αιώνα...Αλλά και σήμερα η ίδια νοοτροπία κυριαρχεί στη νομοθεσία. Καθαρά ολιγαρχική και συντηρητική εξακολουθεί να δημιουργεί στεγανά, ορθώνει σινικά τείχη που εμποδίζουν τα παιδιά του λαού να πάρουν ανώτερη μόρφωση...Και άλλο παράδειγμα αυτής της νοοτροπίας είναι το αντίκρυσμα που γίνεται για τους πόρους της ανώτατης παιδείας: ζητάει το κράτος τη "βοήθεια παντοίων οργανισμών και ιδρυμάτων της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, ελληνικών και διεθνών". Ζητάει ακόμα τα ανώτατα ιδρύματα να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους "επ' αμοιβή εις τας παραγωγικάς επιχειρήσεις" ( εννοεί τις ιδιωτικές). Κι ούτε συλλογιούνται, ότι οι υπηρεσίες αυτές βοηθούν στην "κοινωνική διάκριση" και στον " ιδεολογικό καταναγκασμό".
Η " εισήγηση " προτείνει να ιδρυθούν και "ιδιωτικά" πανεπιστήμια, δηλαδή να πουλούν στον καθένα την ανώτατη παιδεία, ενώ παντού τώρα γίνεται η προσπάθεια να αποφεύγεται η δέσμευση, ακριβώς για να διατηρηθεί  η πανεπιστημιακή αυτονομία...
Κι αυτή η κρίση του εκπαιδευτικού θεσμού εγγράφεται στη γενική κρίση της κοινωνίας μας...
Σε όλους τους αγώνες της η "Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση" βασικό σκοπό είχε να πολεμήσει την "κοινωνική διάκριση" μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα, σαν κατάφωρη αδικία και βλαβερή για την εθνική προκοπή.
Και σήμερα αυτός είναι ο αγώνας της. Εξακολουθεί επίμονα να ζητάει " λαϊκή παιδεία" χτήμα του λαού κι όχι μιας elite. Ακόμα επιμένει, ότι πρέπει μέσα στο σχολείο να μπουν όλα τα ρεύματα ιδεών χωρίς κανένα αποκλεισμό. Να δοθεί ελευθερία γνώμης. Μια παιδεία καθαρά επιστημονική από τις πρώτες κιόλας τάξεις του σχολείου, ένα γερό και αντικειμενικό αντίκρυσμα της σημερινής πραγματικότητας. Γενικά πνεύμα επιστημονικό και πνεύμα δημοκρατικό να είναι οι γερές βάσεις μιας λαϊκής παιδείας. Να πάψει η ΠΑΙΔΕΙΑ όπως και η ΕΠΙΣΤΗΜΗ να είναι στήριγμα του μεγάλου κεφαλαίου και να γίνουν ισχυρές λαϊκές δυνάμεις. Να αρχίσει ο "εκδημοκρατισμός" με το σύνθημα :
" ίσες ευκαιρίες για μόρφωση σε όλα τα παιδιά του λαού, ώστε να γίνει δυνατή η επιλογή των αρίστων με την προαγωγή όλων"
¨Η επιλογή των αρίστων με την προαγωγή όλων".
Αυτή είναι η νέα λογική που φυσικά απαιτεί και μια νέα πολιτική για να μπορέσει να δώσει και νέα μορφή στον εκπαιδευτικό θεσμό. Να μην υπάρχουν πια στεγανά, καμιά διάκριση σε πλούσιους και φτωχούς. Ολόκληρο το σύστημα να στηριχτεί στην ένωση της διδαχτικής εργασίας με την εξωσχολική δραστηριότητα. Αυτό το πλατύ αντίκρυσμα  επιβάλλεται για να μπορέσουμε να πλάσουμε την ολόπλευρη εξελιγμένη προσωπικότητα...Γερές, σταθερές γνώσεις έτοιμες για εφαρμογή είναι η προϋπόθεση για την ανάπτυξη της προσωπικότητας. Η αποκοπή από το κοινωνικό σύνολο είναι στένεμα, είναι πραγματικά πνευματικό περιχαράκωμα και στρέβλωση ηθική. Γιατί μια προσωπικότητα δεν πλάθεται φυσικά με τον εθισμό στην "τυφλή υπακοή"...
Για να πλάσουμε τους δημοκρατικούς πολίτες, την προσωπικότητά τους, χρειάζεται να τους οπλίσουμε ευθύς εξ αρχής με πλατειά γενική μόρφωση , δημιουργική δραστηριότητα μέσα στην κοινωνία, να τους δώσουμε πολιτική - ηθική αγωγή και πολιτιστική διαπαιδαγώγηση. Κι όλα αυτά τα αγαθά θα έχουν το δικαίωμα να τα γευθούν όλα τα παιδιά του λαού...
Σήμερα όμως ο εργαζόμενος λαός με μπροστάρη τα νειάτα απαιτεί το φωτισμό. Επιθυμεί σοβαρή και εποικοδομητική μόρφωση. Δε θέλει να μείνει ο ανειδίκευτος εργάτης, ο καθυστερημένος αγρότης. Και έπειτα έχει πρόσθετα συνειδητοποιήσει, ότι " ελεύθερος" δε σημαίνει μόνο να μπορείς να πεις εκείνο που σκέφτεσαι σε κείνους που σε διοικούν, αλλά το πιο σπουδαίο είναι να είσαι ικανός και να μπορείς να διοικείς εσύ ο ίδιος, να μπορείς να παίρνεις μέρος στις αποφάσεις που καθορίζουν την τύχη σου. Και καταλαβαίνουν πως τούτο μόνο μέσα σε μια γνήσια δημοκρατία είναι δυνατό. Και διεκδικεί ο λαός και μάλιστα οι νέοι περισσότερη καθολική και μαζί κοινωνική μόρφωση. Αυτό δεν το επιδιώκουν οι Εισηγήσεις και τα Νομοσχέδια...
Τα παιδιά μας αντικρύζουν έναν κόσμο κατακερματισμένο, όπου ο πόλεμος, η πείνα, η καταπίεση βασιλεύουν. Ποιες είναι οι επιπτώσεις στον ψυχικό τους κόσμο; Τούτο δε φαίνεται να το σκέπτονται οι υπεύθυνοι. Θα αφήσουμε λοιπόν τη νεολαία να βυθίζεται στην αμφιβολία, στην αμφισβήτηση, στην αγωνία; Αυτό κάνουν οι "Εισηγήσεις"...
Ευτυχώς  οι  σπουδαστές  έχουν συνειδητοποιήσει τώρα πια πως μόνο μια γνήσια δημοκρατία,που το κύριο χαραχτηριστικό της θα είναι μια κοινωνία που θα έχει αρμονικά αναπτυγμένες τις οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές συνθήκες, θα δώσει γερή ΠΑΙΔΕΙΑ.
 Συνειδητοποιούν οι σπουδαστές και γενικά οι νέοι κι οι νέες, ότι εμπρός στα μάτια τους πεθαίνει ένας κόσμος και γεννιέται ένας άλλος, φεύγει η παλαιά εποχή κι έρχεται μια νέα, καταλαβαίνουν πως σ' αυτή τη διαλεχτική πορεία το άλμα πρέπει να γίνει σήμερα απ' αυτούς για να λυτρωθούν από το παλιό και να βοηθήσουν στη γέννα του νέου. Αυτή είναι η αυξημένη ωριμότητα της νεολαίας και τούτο το γεγονός δε μπορεί να αγνοείται από το σχολείο γενικά και μάλιστα από την Ανώτατη Παιδεία...
Αυτή η διαλεχτική πορεία είναι βέβαια δύσκολη και απαιτεί συλλογικούς αγώνες...
Τούτος ο σκοπός έχει σαν απαραίτητη προϋπόθεση, ότι η βασική πνευματική καλλιέργεια δε θα φυλάγεται μόνο για μια ξεχωριστή ομάδα ευνοημένη από την τύχη, για τους "διαλεχτούς". Μια αναπτυγμένη δημοκρατική κοινωνία ζητάει όλα τα μέλη της να έχουν υψηλό επίπεδο πνευματικής και τεχνικής καλλιέργειας. Ζητάει κι ο αγρότης κι ο εργάτης να είναι καλλιεργημένοι " σήμερα μάλιστα που έχει διαπιστωθεί, ότι η ανθρώπινη εργασία, μέσα στα πιο διαφορετικά πεδία δραστηριότητας, είναι όλο και περισσότερο δράση νοητική. Χθες ακόμα το χέρι ήταν όργανο της κύριας εκτέλεσης. Σήμερα τείνει να γίνει, όλο και περισσότερο, το όργανο μεταφοράς της απόφασης του πνεύματος προς την εκτελέστρια μηχανή." Κι ο αγρότης κι ο εργάτης πρέπει να είναι ικανοί να εφαρμόσουν τις νέες εξελίξεις της επιστήμης και της τεχνικής...
Βέβαια δεν πρέπει να κατεβαίνει το επίπεδο της παιδείας, απεναντίας να ανεβαίνει, αλλά για όλους κι όχι για τους λίγους. Τούτο ακριβώς δε γίνεται. Όπως είναι σήμερα η εκπαίδευση, δεν κάνουμε την επιλογή των αρίστων με την προαγωγή  όλων, όπως ζητάει η δημοκρατία, παρά προωθούμε μόνο τους " γένει και πλούτω" διακρινόμενους, ενώ το 85% των παιδιών του λαού αγνοούνται. Μόνο οι ευνοημένοι από την τύχη έχουν τις ευκαιρίες να μορφωθούν και να γίνουν ηγέτες...
Ο Νοέμβρης του 1973 στην Ελλάδα είναι δείγμα κι αυτός της υψηλής ωριμότητας της δικής μας νεολαίας. Δείγμα της συνείδησης του σπουδαστικού κόσμου, ότι πρέπει να γίνει ριζική αλλαγή στο θεσμό της παιδείας. Οι φοιτηταί δεν ζητούν μικρομεταρρυθμίσεις. Έχουν πλέρια συνείδηση, ότι είναι αναγκαίο ένα σύστημα εκπαιδευτικό, δομημένο από τη βάση ως την κορυφή με κίνητρο τα συμφέροντα του λαού και την εξύψωση του πνευματικού του επιπέδου. Γι' αυτό το αίτημά τους χρειάζονται ριζικές μετατροπές, γι' αυτό ζητούν κοινό πρόγραμμα, ζητούν τη βοήθεια και τη συσπείρωση όλων εκείνων που ενδιαφέρονται για την παιδεία, να γίνει η ανάγκη της αλλαγής και στους άλλους τομείς κοινή συνείδηση, ώστε να είναι δυνατή και στον τομέα της εκπαίδευσης...
Έχουν συγκεντρωθεί μέσα κι έξω από το Πολυτεχνείο πάνω από 30.000 κι άλλες χιλιάδες παραπέρα. Ο λαός τόλμησε και μίλησε. Κι από την άποψη αυτή ο Νοέμβρης του 1973 ήταν το μεγάλο άνοιγμα. Πραγματικά " οπωσδήποτε", τίποτε δε θα είναι στο μέλλον, όπως ήταν πριν.
Τα γεγονότα του Πολυτεχνείου το Νοέμβρη του 1973 είναι ένας ιστορικός σταθμός. Φώτισαν, έκαναν συνειδητό το όλο πρόβλημα της παιδείας. Δημιούργησαν πραγματικά το "άνοιγμα". Τα αιτήματα του σπουδαστικού κόσμου δείχνουν αυξημένη ωριμότητα και βαθύτατη συνείδηση της ευθύνης του για το μέλλον της χώρας, που είναι και το δικό του μέλλον. Διακρίνει το κίνημα των σπουδαστών άκρα σωφροσύνη και υψηλή ευθύνη για την άρτια κατάρτιση. Και σαν μέσο για να φτάσουν στο σκοπό είναι το πνεύμα της γνήσιας δημοκρατίας και ελευθερίας που πρέπει ν' αναπτύξουμε σε κάθε συνειδητό πολίτη...
Οι νέοι κι οι νέες πορεύονται το δρόμο προς το σκοπό. Αγωνίζονται να πραγματοποιήσουν το ιστορικό άλμα μέσα στη διαλεχτική πορεία, να ανοίξουν το δρόμο για το νέο, για τη γνήσια δημοκρατική κοινωνία. Και τούτο πρέπει να σταθεί η πυξίδα στη δραστηριότητα γενικά της εκπαίδευσης και μάλιστα της ανώτατης. Όπως είναι φυσικό δεν πρόκειται για μια απλή διόρθωση στο θεσμό της σημερινής παιδείας. Οι προτάσεις που θα μπουν στο" κοινό πρόγραμμα" θα αποτελέσουν τη βάση που πάνω της θα δομηθεί η όλη εθνική εκπαιδευτική λειτουργία ριζικά διαφορετική από αυτή που ξέρουμε...
Οι κύριες γραμμές που θα θεμελιώσουν μια νέα εκπαιδευτική πολιτική και που θα ισχύουν για κάθε νέο σύστημα εκπαιδευτικό είναι:

• Να σταματήσει η κοινωνική διάκριση μέσα στο ΣΧΟΛΕΙΟ
• Να γίνει σε όλο το χώρο της εκπαίδευσης δημοκρατική διοίκηση
• Να καλλιεργηθεί το πνεύμα της επιστημονικής και τεχνικής έρευνας από νωρίς μέσα στο σχολείο
• Να γίνει νέα θεώρηση του λειτουργήματος του Δασκάλου
• Να βρει το Πανεπιστήμιο τον αληθινό προορισμό του, δηλ. την "καθολικότητά του" στην επιστημονική γνώση
• Να διαρθρωθεί εκ νέου ο θεσμός της παιδείας, δηλ. να γίνει η παιδεία λαϊκή και όχι λαϊκευτική
• Να γίνει ριζική αναθεώρηση των προγραμμάτων και των μεθόδων
• Να είναι  η μόρφωση συνεχής 
• Να θεωρηθεί αναγκαία η υψηλή πνευματική μόρφωση του λαού σε συνδυασμό με την υψηλή πολιτική, πολιτιστική , ηθική και θυμική καλλιέργεια
• Να υπάρξει ολόπλευρη ανάπτυξη της δημοκρατικής προσωπικότητας με την πολιτιστική, αισθητική καλλιέργεια μέσα στο σχολείο και την επιδίωξη της αναψυχής...

Αυτή είναι ακριβώς η αυξημένη ωριμότητα της Νεολαίας.
 Α υ τ ό  έ δ ε ι ξ ε  ο Ν ο έ μ β ρ η ς   τ ο υ 1 9 7 3.

Το δικό μας καθήκον, η δική μας προσφορά, θα είναι: ν' ανάβουμε τη φωτιά της ελπίδας, της υπόσχεσης, και να την τρέφουμε με το φυτίλι της μάθησης ( αποσπάσματα)

Ρόζα Ιμβριώτη, Η αυξημένη ωριμότητα των νέων. ΑΡΙΣΤΟΣ ΟΙΩΝΟΣ ( Ο Νοέμβρης του 1973), Διογένης, Αθήνα 1974

Ρόζα Ιμβριώτη , Το Φροντιστήριο της Τύρνας

    

Τον Ιούνη του 1944 μου ανατέθηκε η Διεύθυνση του Φροντιστηρίου της Τύρνας. Έμεινα αποσβολωμένη. Σ' αυτό το μικρό χωριό με τους 671 κατοίκους, σε ύψος κάπου 1200μ. μέσα στην αγκαλιά του Κόζιακα έπρεπε να στήσω ένα Παιδαγωγικό Φροντιστήριο. Ούτε διδακτήριο, ούτε προσωπικό , ούτε διδαχτικό υλικό, ούτε βοηθήματα, ούτε βιβλιοθήκη, ούτε καταλύματα, ούτε...ούτε...
- Γίνεται , Συναγωνιστή, φροντιστήριο έτσι;
- Έχουμε μην ξεχνάς εμείς οι Έλληνες και το "κρυφό σχολειό". Δεν έχουμε δασκάλους, τα σχολεία μένουν κλειστά. Είναι ανάγκη να φτιάξουμε δασκάλους. Πήγαινε. Εκεί απάνω, (εννοούσε την Καστανιά) , θα βρεις τον Καραγιώργη, αυτός θα τα βολέψει όλα, λέει ο Συναγωνιστής Γραμματέας της Παιδείας Πέτρος Κόκκαλης.
    Ξεκινάω. Περνώ δυο φορές ξυπόλυτη την επικίνδυνη ζώνη κοντά στην Πόρτα και βρίσκω τον Κ.Καραγιώργη κ' έπειτα το Σ.Μπαρμπουνάκη. Μένω κατάπληχτη. Τι έξαρση ήταν εκείνη, λες ακόμα και τα λόγια τους ήταν σπαθιές. Αυτοί οι άνθρωποι ατάραχοι, γαλήνιοι, καλοί καραβοκύρηδες μέσα στη φουρτούνα συγκροτούν τα ασυγκρότητα και τα βγάζουν πέρα όλα μια χαρά. Ανάταση παντού, από τον " σύνδεσμο" ως τον "καθοδηγητή" κι ο λαός από δίπλα παραστέκει. Οι δάσκαλοιόθε κι αν στρέψω έχουν γίνει μια "κατεξοχήν" δύναμη λαομορφωτική και πολιτιστική.
     Περπατώ τώρα στα πόδια του Κόζιακα την πανάρχαια ρωμαϊκή οδό και γοητεύομαι. Μόνος που δεν έχει κατανόηση είναι ο "συναγωνιστής" - έτσι το λέγανε - που πρέπει να με πάει σηκωτή στην Τύρνα. Είναι ένα τρισχαριτωμένο γαϊδουράκι. Από τη στιγμή που ξεκινήσαμε έβαλε στόχο το ζεστό ψωμί στον τορβά μου. Του το δίνω, το τρώει όλο και μένουμε νηστικοί από κει και πέρα κ' οι δυό. Ύστερα από κάμποσο διάστημα αρνιέται να περπατήσει. Αναγκάζομαι να κατεβώ και να τον σέρνω από το σκοινί. Έτσι μπαίνω στην Τύρνα.
     - Πώς να τα βγάλω πέρα;
 Η αγωνία μου μεγαλώνει. Το χωριό είναι σχεδόν ολότελα καταστρεμμένο. Με δέχονται καμμιά τριανταριά σπουδαστές, αγόρια και κορίτσια. Αποφασίζουμε να συγκεντρωθούμε το απόγευμα κατά τις 5. Πάω να ησυχάσω. Στο μικρό δωματιάκι βρίσκω μια πολύτιμη συνεργάτισσα, τη Βάγια. Μιλήσαμε λίγο, πλύθηκα, έφαγα κ' έπεσα να ξεκουραστώ. Κατά τις 4 1/2 μ.μ. χτυπάει κάποιος την πόρτα: " Δε μπορώ να ξυπνήσω κανένα, όλα τα παιδιά κοιμούνται!". Ανασηκώνομαι ζαλισμένη .
 " Βάγια σήκω". Η Βάγια κοιμάται μακάρια. Μα κ' εγώ μισοζαλισμένη  πέφτω στο ντιβάνι. Ο φούρναρης γνωματεύει " Δε θα βγάλετε την ήρα από το στάρι". Τέλος στις 6μ.μ. μαζευόμαστε όλοι στο χώρο που θα τον είχαμε τραπεζαρία. Είναι ημιϋπόγειο 20Χ8 μ. Μείναμε καναδυο ώρες συζητώντας. Όταν βγήκαμε είχαμε την εντύπωση κι η Βάγια κ' εγώ ότι όλα θα πάνε καλά.
    Τα παιδιά στεγάστηκαν στα διάφορα σπίτια. Το προσωπικό μαζεύτηκεε σ' ένα μικρό ωραίο σπίτι, μέσα στα έλατα, μπροστά σ' ένα θαυμάσιο φαράγγι. Όλοι γύρω μας παραστέκουν. Ο " Κίσσαβος", συνταγματάρχης του ΕΛΑΣ , δάσκαλος το επάγγελμα, όλο με παίρνει στο τηλέφωνο κι όλο ρωτάει για την υγεία μας. Μας στέλνει γιατρό. Ο Μπαρμπουνάκης, δάσκαλος κι αυτός, γίνεται ο φύλακας άγγελος του Φροντιστηρίου. Στέλνει κι όλο στέλνει από διδακτικό υλικό ως τα καλύτερα φαγώσιμα. Κι όλο μας δίνει συμβουλές. Ο Πέτρος Κόκκαλης, καθηγητής του Πανεπιστημίου, μας κόβει συσσίτιο αξιωματικού και μας φροντίζει. Στέλνουν και περίφημους συνεργάτες. Φτάνει η Ξένη, διπλωματούχος της Σορβόννης για το μάθημα της ψυχολογίας, φτάνει ο Ν.Π. αρχαιολόγος για την ιστορία. Έρχονται οι καλύτεροι  δάσκαλοι της περιφέρειας, ο Π., ο Μ. κ' η Αδαμίδου. προς το τέλος φτάνει κι ο ζωγράφος Κώστας ο Θετταλός.
      Μα το καμάρι του Φροντιστηρίου είναι το ανθρώπινο υλικό, οι σπουδαστές κι οι σπουδάστριες, στην αρχή 85 και στο τέλος 107. Βλέπω γύρω μου τα νειάτα που έρχονται έπειτα από εφιαλτικά γεγονότα που γίνηκαν στην περιοχή τους , που έχουν καταματωμένα τα πόδια και αμυχές στα χέρια και στο πρόσωπο, που κρύφτηκαν σε φαράγγια και σε χαντάκια στις δημοσιές , που πέρασαν την επικίνδυνη ζώνη που τη θερίζουν οι Γερμανοί, που γλύτωσαν από αλλεπάλληλα μπλόκα ως να φτάσουν στην Τύρνα περπατώντας 10 και 15 μέρες. βλέπω αυτά τα νειάτα να με κοιτάζουν με φρέσκια και παληκαρίσια ματιά, γεμάτα εμπιστοσύνη . Όλοι και όλες είναι τελειόφοιτοι του Γυμνασίου ή σπουδαστές της Παιδαγωγικ'ής Ακαδημίας, είναι προπάντων , κι αυτό το λένε με περηφάνεια , ΕΠΟΝΙΤΕΣ!
     Το Φροντιστήριο λειτουργούσε στο μονοτάξιο Δημοτικό Σχολείο της Τύρνας. Ο ντόπιος  δάσκαλος στην αρχή ήταν δύσπιστος, έπειτα γίνηκε φανατικός οπαδός μας και μας βοήθησε πολύ ως το τέλος.
     Το πρόγραμμα μας καταρτίστηκε έτσι:
Το πρωί από τις 7 1/2 - 1μ.μ κάναμε τα θεωρητικά μαθήματα.
   Ρ. Ιμβριώτη: Παιδαγωγικά: Βάσεις για μια δημοκρατική παιδεία. Οργάνωση της Παιδείας. Περισχολικά ιδρύματα. Σχολείο Αναλφαβήτων - Επιμόρφωση. Αγωγή του πολίτη (Σκίτσο μιας δημοκρατικής αγωγής). Ο Δάσκαλος. Διοίκηση της Παιδείας.
   Ξένη: Ψυχολογία του παιδιού και Πειραματική Ψυχολογία. Τεστ , επαγγελματικός προσανατολισμός. Ασκήσεις.
   Ο φιλόλογος Ν.Π.: Ελληνική Ιστορία, Ιστορία Νέων Χρόνων και κυρίως η ελληνική Επανάσταση και το νόημά της.
    Γίνονται ομιλίες και συζητήσεις με τους ξένους επισκέπτες 12- 1μ.μ.κάθε μέρα.
    Το απόγευμα 4μ.μ. - 7μ.μ. λειτουργούσε το Δημοτικό Σχολείο. Οι Δάσκαλοι μοιράστηκαν τις τάξεις και εφάρμοζαν το "σχολείο εργασίας". Ανάλαβαν και τους αναλφάβητους και τα νήπια με τις οδηγίες μας.
    Στις 7 1/2 μ.μ. Συσσίτιο - Συζητήσεις και Ψυχαγωγία.
    Μετά το Συσσίτιο ήταν η ώρα της ξεκούρασης και της περισυλλογής. Αρχίζαμε με κάποιο σκετς ή κάποια τραγούδια. Έπειτα διαβάζαμε τις ανακοινώσεις της Π.Ε.Ε.Α, ακούγαμε αφηγήσεις από τη ζωή των παιδιών  στον απελευθερωτικό αγώνα, συχνά γινόταν ομιλίες από περαστικούς. Μιλούσαμε οι καθηγητές. Εγώ μίλησα για τον Παλαμά , η Ξένη για τον επαγγελματικό προσανατολισμό, ο Π. " για την περιοχή του Πηλίου", ο Κ. Θετταλός για την "Τέχνη" , ο Σαράτσης ο γιατρός "για την υγιεινή"κ.λ.π.
     Γίνεται πραγματικά τα βράδυα αυτά κάτω από τις δυο λυχνίες κέντρο εκπολιτιστικό το Φροντιστήριο. Σιγά - σιγά προβάλλλουν οι μορφές των χωρικών στα παράθυρα και στις πόρτες. Έπειτα αρχίζουν να συζητούν και στο τέλος ο γεροντώτερος μας μιλεί για τα "λαϊκά δικαστήρια". Σ'ένα απ' αυτά είναι δικαστής. Το Φροντιστήριο κάνει εκδρομές και συχνά μιλούμε , το προσωπικό, πάνω στα προβλήματα του χωριού.
     Αλλά το Φροντιστήριο είχε και τις επίσημες ώρες του.
     Την πρώτη Κυριακή από τη λειτουργία του γίνηκαν τα εγκαίνια. Μαζεύτηκαν από τα γύρω χωριά κάπου 1500 άτομα, άντρες, γυναίκες και παιδιά, με τα φαγιά τους. Πήρε τη μορφή πανηγυριού. μίλησα πρώτη εγώ για το σκοπό του Φροντιστηρίου και την αποστολή του Δασκάλου. Θυμάμαι πως κατάληξα περίπου έτσι:
  " Η αποστολή του Δασκάλου είναι να φτιάξει ανθρώπους , μα για να φτιάξουμε ανθρώπους, πρέπει πρώτα εμείς να γίνουμε άνθρωποι . Δεν μπορούμε να μείνουμε έξω από τους αγώνες του λαού , να μην κάνουμε δήθεν πολιτική. Γιατί τότε κάνουμε πολιτική αντίθετη από τα συμφέροντα του λαού. Εμείς θα φτιάξουμε ανθρώπους συνειδητούς και ελεύθερους . Χρέος μας είναι να σταθούμε πλάγι στο λαό μας και στην ανάγκη να τον οδηγήσουμε".
    Έδωκαν τον όρκο τα παιδιά κ' έπειτα μιλεί ο καπετάνιος της Ι Μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Γίνηκε πανζουρλισμός. Μιλεί για τον ΕΛΑΣ και τους σκοπούς του. " Έφτασε , λέει , η ώρα της απελευθέρωσης. Χαιρετίστε τις σημαίες μας. Ο κατακτητής ψυχορραγεί. Ετοιμαστήτε για τα νέα σας καθήκοντα. Με σας πρωτοπορία θα φτιάξουμε μιαν ευτυχισμένη Ελλάδα". Το πανηγύρι κράτησε ως τη νύχτα.
     Δεύτερη επίσημη μέρα για το Φροντιστήριο ήταν η είδηση πως θα περάσει ο δοξασμένος στρατηγός Στέφανος Σαράφης. Τον δέχτηκε το Φροντιστήριο κι ο λαός με λουλούδια και τραγούδια 
"...Βροντάει ο Όλυμπος ..." .Στέκεται συγκινημένος ο Στρατηγός . Έπειτα ακουμπάει το ένα του πόδι σε μια καρέκλα του καφενείου και μιλάει. Θυμάμαι μόνο το τέλος: 
" Τιμημένα μου παιδιά! Όσοι έπεσαν για το λαό, για την Πατρίδα, αιώνια θα ζήσουν. Οι άλλοι όσοι μείναμε , εμπρός για τη λαϊκή δημοκρατία, εμπρός να γίνουμε δημιουργοί μιας νέας Ελλάδας".
    Η τρίτη επίσημη μέρα ήταν όταν έφθασε πάνω σε μια μοτοσυκλέττα ο Κ. Καραγιώργης . Τελείωνε το Φροντιστήριο κ' ήρθε  και παρακολούθησε τα τελευταία μαθήματα. Μίλησε κάπου 1 1/2 ώρα:
 " Ευχαριστώ , είπε, για όσα το Φροντιστήριό σας  πέτυχε. Ο Θεσσαλικός λαός εχτίμησε τη δουλειά σας . Η Π.Ε.Ε.Α.  στέλνει στον καθένα σας διορισμό στην περιοχή σας. Περιμένουμε να βοηθήσετε την ενότητα του λαού, να ενισχύσετε την απελευθερωτική ορμή του, να του σταθείτε να εξασφαλίσει μιαν ελεύθερη ζωή. Σταθείτε στο πλευρό του."
     Τελείωσε το Φροντιστήριο. Τα τελευταία μου λόγια ήταν : 
" Σας θαυμάζω, σας καμαρώνω και σας καλοτυχίζω παιδιά της Ελλάδας. Με σας είμαι σίγουρη πως θα δημιουργήσουμε μιαν Ελλάδα λεύτερη, χαρούμενη, δημοκρατική".
    Ήταν στιγμές ανάτασης και πεποίθησης για την Νίκη, Το Φροντιστήριο μετά δίμηνη λειτουργία διαλύθηκε, όμως ο σπόρος που έρριξε βλάστησε. Βλέπω  πότε -πότε τους παλιούς μαθητές , άντρες τώρα, γεμάτους προκοπή μα και προσμονή , πότε ο λαός θα δει τις θυσίες του να καταξιώνονται.
                                                                                            Ρόζα Ιμβριώτη
    Το κείμενο της Ρόζας Ιμβριώτη βρίσκεται στην Επιθεώρηση Τέχνης του Μαρτίου - Απριλίου 1962, τεύχος 87-88, αφιέρωμα στην Αντίσταση