Μας κόψαν απόψε το φως...

 

Για τον Γιάννη Ατζακά

Πριν λίγο καιρό είχα αναρτήσει μια μικρή παρουσίαση των βιβλίων του Γιάννη Ατζακά. Κάνοντας μια βόλτα σήμερα σε διάφορα αφιερώματα , ξανακοίταξα τη συγκεκριμένη και βρέθηκα μπροστά σε μία μεγάλη έκπληξη. Υπάρχει ένα σχόλιο του Γιάννη Ατζακά μέσω προώθησης του/της blogger ΚΥΡΙΑΚΗ.  Οφείλω, έστω και καθυστερημένα, να ευχαριστήσω το συγγραφέα που ασχολήθηκε με το κείμενό μου. Το θεωρώ τιμή μου.
Το σχόλιο είναι το παρακάτω:


"Σας προωθώ τα παρακάτω λόγια εκ μέρους του κ. Γιάννη Ατζακά:

Σοφία, γεια σου
 μόνον αν γνώριζες τις αγωνίες και την αβεβαιότητα που συνοδεύουν έναν συγγραφέα -και σε ολόκληρο το στάδιο της συγγραφής κι όταν αργότερα τα βιβλία του πάρουν το δρόμο τους-, θα μπορούσες να καταλάβεις πόση συγκίνηση και χαρά μου χάρισαν τα καλά λόγια σου. Καμιά φορά σκέφτομαι πως συνεχίζουμε να γράφουμε χάρη στην επάρκεια, την ευαισθησία και τη γενναιοδωρία των άγνωστων αναγνωστών μας.
> Σου εύχομαι χαρούμενες γιορτές, Γιάννης Ατζακάς

8 Δεκεμβρίου 2011 10:35 μ.μ."

Ενθύμιον Μικράς Ασίας

Πριν μερικές μέρες έφτασαν στα χέρια μου πολλές φωτογραφίες από τα μικρασιατικά παράλια και τις περιοχές που κατοικούσαν Έλληνες πριν τη μικρασιατική καταστροφή. Η συγκίνηση είναι μεγάλη διότι οι παπούδες και οι γιαγιάδες μου ήταν από τη Μ.Ασία , Βουρλά, Αλάγια, Κούλα, και ήλθαν πρόσφυγες το 1922. Δεν έχω ταξιδεύσει ως εκεί και παραμένει ένα όνειρο ζωής. Διάλεξα ορισμένες φωτογραφίες με σπίτια ελληνικά της περιοχής γύρω από την ευρύτερη περιφέρεια της Σμύρνης. Δείγματα σπουδαίας αρχιτεκτονικής αλλά και πλούσιας ζωής.Άλλα κατερειπωμένα και άλλα ανακαινισμένα  μένουν εκεί για να θυμίζουν αλλοτινές εποχές .

Houses - Slideshow Creator

Στον άγνωστο ποιητή

Δεν ξέρω για ποιο λόγο, αλλά όλη μέρα σήμερα στο μυαλό μου τριγυρίζει αυτό το τραγούδι. Δεν ξέρω πώς ήλθε στην επιφάνεια μετά από τόσα χρόνια. Ίσως να φταίνε τα ονόματα των ποιητών που τα βρίσκω συνεχώς μπροστά μου, ίσως η περιρέουσα πολιτική ατμόσφαιρα. Πάντως οι περισσότεροι στίχοι εξακολουθούν να είναι τραγικά επίκαιροι. Μια επίκληση στο πνεύμα των ποιητών ίσως μας βοηθήσει ...

Ρήγα Φεραίε σε σε κράζω.
Από την Αυστραλία στον Καναδά
κι από τη Γερμανία στην Τασκένδη,
σε φυλακές, σε βουνά και σε νησιά,
διασκορπισμένοι οι Έλληνες.

Διονύσιε Σολωμέ σε σε κράζω.
Κρατούμενοι και κρατούντες,
δέροντες και δερόμενοι,
διατάσσοντες και διατασσόμενοι,
τρομοκρατούντες και τρομοκρατούμενοι,
κατέχοντες και κατεχόμενοι,
διηρημένοι οι Έλληνες.

Αντρέα Κάλβε σε σε κράζω.
Λαμπερότατος ο ήλιος απορεί,
απορούν τα βουνά και τα έλατα,
οι ακρογιαλιές και τ' αηδόνια,
λίκνο ομορφιάς και μέτρου η πατρίς μου,
σήμερα τόπος θανάτου.

Κωστή Παλαμά σε σε κράζω.
Ποτέ άλλοτε τόσο φως δεν έγινε σκότος,
τόση ανδρεία φόβος,
τόση αδυναμία η δύναμη,
τόσοι ήρωες μαρμάρινες προτομές,
πατρίς του Διγενή και του Διάκου η πατρίς μου,
σήμερα χώρα υποτελών.

Νίκο Καζαντζάκη σε σε κράζω.
Κι όμως αν λησμονούν οι θνητοί
που μιλούν ακόμα τη γλώσσα του Ανδρούτσου,
η μνήμη κατοικεί πίσω από τα σίδερα και τις σκοπιές,
η μνήμη κατοικεί μέσα στα ληθάρια,
φωλιάζει στα κίτρινα φύλα
που σκεπάζουν το κορμί σου Ελλάδα.

Άγγελε Σικελιανέ σε σε κράζω.
Η ψυχή της πατρίδας μου είσ' εσύ πολύμορφο ποτάμι,
τυφλό από το αίμα, κουφό από το δόγκο,
ανήμπορο από το μέγα μίσος και τη μεγάλη αγάπη,
που εξίσου εξουσιάζουν την ψυχή σου.
Η ψυχή της πατρίδας μου είναι
δυο χειροπέδες σφιγμένες σε δυο ποτάμια,
δυο βουνά δεμένα με σκοινιά
στον πάγκο της ταράτσας,
ο Αργίτικος κάμπος φουσκωμένος από το μαστίγιο
και ο Όλυμπος κρεμασμένος πισθάγκωνα
από το κατάρτι του αεροπλανοφόρου για να ομολογήσει.
Η ψυχή της πατρίδας μου είναι αυτός ο σπόρος
π' άπλωσε ρίζες πάνω στο βράχο.
Είσ' εσύ μάνα, γυναίκα, κόρη,
που αγναντεύεις τη θάλασσα και τα βουνά
και κρυφόβαφεις μ' αίμα
τα κόκκινα αβγά της Αναστάσεως
που εγκυμονούν οι καιροί και οι άντρες.
Αν ποτές να 'ρθει στη δύστυχη χώρα μου,
Πάσχα Ελλήνων.

Άγνωστε Ποιητή σε σε κράζω.

(  Από τον κύκλο τραγουδιών Αρκαδία VI.
Στίχοι - μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
Η σύνθεση έγινε τον Απρίλη του 1969 στη Ζάτουνα όπου ήταν εξόριστος.
Η ηχογράφηση έγινε τον Οκτώβρη του 1974.)

" " σ' άλλες γυναίκες η ομορφιά χαρίζει χαρά, το χαλασμό σε μένα μόνο ..."

Helen of Troy από την Εβελίν ντε Μόργκαν (1898, Λονδίνο).

 Στην "Ελένη" του Ευριπίδη ακούμε την ηρωίδα να θρηνεί για την ομορφιά της, που τη θεωρεί μία από τις αιτίες της δυστυχισμένης ζωής της:
" 'Αλλόκοτη κι ολάκερη η ζωή μου
   δύο οι φταίχτες, η Ήρα κι η ομορφιά μου
   Αχ! να σβηνόμουν πάλι σαν εικόνα
   κι αντί για την ωραία θωριά μου ετούτη
   μεγάλη ασκήμια να' χα, να ξεχνούσαν
   την τωρινή μου οι Έλληνες τη φήμη
   κι ό,τι καλό δικό μου να κρατούσαν,
   όπως θυμούνται τώρα το κακό..."

  " Έχω τόσο βαθιά στη δυστυχία βουλιάξει
     σ' άλλες γυναίκες η ομορφιά χαρίζει
     χαρά, το χαλασμό σε μένα μόνο..."

  " τα δώρα που μου χάρισεν η Κύπρη
     ατέλειωτα γεννήσαν μοιρολόγια,
    αρίφνητο αίμα, δυστυχίες
    πάνω στις δυστυχίες,
    θρήνους στους θρήνους, συμφορές..."

Σ' αυτούς τους στίχους είναι κυρίαρχη η ιδέα ότι η ομορφιά είναι καταστροφική και προκαλεί μεγάλο πόνο είτε στον ίδιο τον όμορφο είτε στους άλλους. Το θέμα αυτό είναι γνωστό μέσα από τους μύθους του Άδωνη 

Η Αφροδίτη και ο Άδωνις. Αττική ερυθρόμορφη λήκυθος σε σχήμα αρυβάλλου από τον καλλιτέχνη Αίσονα, περ. 410 π.Χ., Μουσείο του Λούβρου.

 του Νάρκισσου

Νάρκισσος του Καραβάτζιο

στο παραμύθι της Χιονάτης  και των Επτά Νάνων και στις διάφορες παραλλαγές του

"Η Χιονάτη". Εικονογράφηση του Heinrich Leutemann ή του Carl Offterdinger

 

 

"Το βασιλόπουλο βλέπει τη Χιονάτη στο φέρετρο"'. Εικονογράφηση του Alexander Zick

 αλλά και σε δημοτικά τραγούδια όπως το πολύ γνωστό " Ο Μενούσης".
Θα σταθώ όμως περισσότερο σε μια ιστορία που μας αφηγείται ο Ηρόδοτος στη νουβέλα" Η γυναίκα του Κανδαύλη" , γιατί νομίζω ότι δεν είναι τόσο γνωστή στους περισσότερους Ο Κανδαύλης ήταν τύραννος των Σάρδεων και όχι μόνο ήταν πολύ ερωτευμένος με τη γυναίκα του αλλά πίστευε ότι ήταν και η πιο ωραία . Παίνευε τόσο πολύ την ομορφιά της γυναίκας του στον έμπιστό του Γύγη αλλά επειδή νόμιζε ότι αυτός δεν τον πίστευε του πρότεινε να τη δει μια μέρα γυμνή για να πεισθεί .
"Γύγη, επειδή δε νομίζω πως πείθεσαι σε όσα σου λέω για την ομορφιά της γυναίκας μου (στα αυτιά συμβαίνει οι άνθρωποι να πιστεύουν λιγότερο απ' ότι στα μάτια τους), δέξου να την δεις εκείνη γυμνή". Αυτός όμως αναφώνησε κι είπε: "Κύριε μου, τί λόγο αρρωστημένο μου λες, παρακινώντας με, την κυρά μου να την δω γυμνή; Μα από τη στιγμή που μια γυναίκα βγάζει το ρούχο της, αφήνει ακάλυπτη και την ντροπή της. Από τα παλιά χρόνια βρήκαν οι άνθρωποι γνώμες σοφές, που πρέπει να μας διδάσκουν· μια από αυτές είναι και τούτη: να κοιτάζει καθένας τη δουλειά του. Εγώ δέχομαι πως εκείνη είναι από όλες τις γυναίκες η πιο όμορφη, και σου ζητώ να μη ζητάς πράγματα άνομα".

Όσο κι αν προσπάθησε ο Γύγης να αποφύγει μια τέτοια πράξη δεν το κατόρθωσε διότι ο βασιλιάς επέμενε και του πρότεινε συγκεκριμένο τρόπο για να μην τον καταλάβει η γυναίκα του:
 "Θάρρος, Γύγη, και μη φοβάσαι ούτε εμένα, πως ίσως θέλοντας να σε δοκιμάσω κάνω μια τέτοια πρόταση, ούτε και τη γυναίκα μου, μήπως από κείνη σε βρει κάποιο κακό. Γιατί εγώ έτσι καλά θα στήσω τη μηχανή από την αρχή, ώστε εκείνη να μην πάρει είδηση ότι εσύ την είδες. Μόνος μου θα σε στήσω μέσα στο δωμάτιο που κοιμόμαστε, πίσω από το ανοιχτό θυρόφυλλο· αμέσως μετά από μένα θα έλθει και η γυναίκα μου για ύπνο. Κοντά στην είσοδο βρίσκεται ένα θρονί· πάνω σ' αυτό βγάζοντας ένα προς ένα τα ρούχα της θα τα αποθέσει και θα μπορέσεις έτσι με όλη σου την ησυχία να τη θαυμάσεις. Όταν προχωρήσει από το θρονί προς το κρεβάτι, και βρεθείς πίσω από την πλάτη της, μόνος σου κοίτα από κει και πέρα να μη σε δει που θα γλιστράς από την πόρτα".

Το αποτέλεσμα  δεν ήταν το αναμενόμενο διότι ο Γύγης έγινε αντιληπτός και η γυναίκα του Κανδαύλη παριστάνοντας την ανήξερη του στήνει παγίδα. Τον καλεί την άλλη μέρα και του βάζει το δίλημμα:
 "Τώρα δύο δρόμοι σου ανοίγονται, Γύγη, και σου δίνω το δικαίωμα να πάρεις όποιον από τους δυο θέλεις: ή σκότωσε τον Κανδαύλη και πάρε εμένα και τη βασιλεία των Λυδών, ή ο ίδιος αμέσως τώρα πρέπει να πεθάνεις, για να μη βλέπεις στο εξής, με την τυφλή σου υπακοή στον Κανδαύλη, όσα δε σου επιτρέπεται. Αλλά ή εκείνος που τα μηχανεύτηκε αυτά πρέπει να αφανιστεί, ή εσύ που εμένα με είδες γυμνή, κάνοντας μία πράξη άπρεπη".

Μη μπορώντας ο Γύγης να ξεφύγει  και θέλοντας να σώσει τη ζωή του ρωτάει:
"Αφού με αναγκάζεις να σκοτώσω τον αφέντη μου, κι ας μην το  θέλω, πες μου να ακούσω με ποιο τρόπο θα του επιτεθούμε". Και εκείνη πήρε το λόγο και είπε: "Από το ίδιο μέρος θά 'ρθει το χτύπημα, από όπου και κείνος με έδειξε γυμνή· πάνω στον ύπνο θα τον βρει" . 
 Με τραγικό τρόπο  ο Κανδαύλης πλήρωσε το πάθος του για την ομορφία της γυναίκας του αλλά και τη ματαιοδοξία του.
(Τα αποσπάσματα είναι από το βιβλίο του
Δ. Μαρωνίτη  "Ηρόδοτος, Επτά Νουβέλες και Τρία Ανέκδοτα", Άγρα 1981.)
Η ιστορία αυτή του Ηροδότου αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για μεταγενέστερους συγγραφείς . Ο Δημήτρης Κορομηλάς έγραψε την  " Κλυτία" το 1886, θεατρικό έργο που επιχειρεί να δραματοποιήσει την ιστορία του Ηροδότου. Το 1952 η Μαργαρίτα Λυμπεράκη έγραψε ένα δράμα με τίτλο " Η γυναίκα του Κανδαύλη" . Το 1992 ο Μάικλ Οντάατζε γράφει το μυθιστόρημα  'Ο Άγγλος ασθενής", το οποίο το 1996 έγινε  ταινία που κέρδισε εννέα όσκαρ. Σ΄αυτό το βιβλίο λοιπόν ο συγγραφέας κάνει αναφορά στον Ηροδότο , στη "Γυναίκα του Κανδαύλη" και αναφέρει ακριβώς την ιστορία όπως την αφηγείται ο Ηρόδοτος.( οι πληροφορίες από http://www.palmografos.com/permalink/8561.html ).

 

 

Τα παιχνίδια του μυαλού

Περίεργο πράγμα οι συνειρμοί του νου. Ένα ερέθισμα και το μυαλό αρχίζει το ταξίδι. Αφετηρία η ανάρτηση του Ευρυτάνα Ιχνηλάτη με θέμα το βλέμμα της μνήμης.

"Τα θεμέλιά μου στα βουνά

και τα βουνά σηκώνουν οι λαοί στον ώμο τους

και πάνω τους η μνήμη καίει

άκαυτη βάτος".

(Οδυσσέας Ελύτης)
Οι στίχοι του ποιητή συνοδεύουν τη φωτογραφία από τα Ευρυτανικά βουνά. Ο συνειρμός με οδηγεί στα Τζουμέρκα και στις καθημερινές διαδρομές από τα Γιάννενα στα Πράμαντα, όταν με τοποθέτησαν στο εκεί σχολείο το 1989 μετά από απόσπαση. Η διαδρομή μέσα από βουνά άγρια, δυσπρόσιτα, μεγαλοπρεπή, τρομακτικά το χειμώνα. Οι στίχοι του ποιητή μου έρχονταν αυθόρμητα στο στόμα κάθε μέρα που παίρναμε το δύσκολο και ανηφορικό δρόμο . Η μνήμη μου όμως δεν μένει εδώ .Μέσα στο κεφάλι μου και στα αυτιά μου έρχεται μια φωνή . Τα Πράμαντα με ταξιδεύουν σε έναν τραγουδιστή , τον Γιώργο Μεράντζα. Η φωνή του Μεράντζα είναι τόσο επικά συγκλονιστική όσο και τα βουνά της πατρίδας του. Θυμάμαι μια μεγάλη συναυλία στο Εθνικό Στάδιο των Ιωαννίνων, μάλλον το 1981 πρέπει να ήταν . Ο Μεράντζας ξεσηκώνει το κατάμεστο στάδιο με τη Μαριόλα, ένα μοιρολόι που το λέει ένας άντρας μπροστά στην πεθαμένη του γυναίκα . 





Ανάμεσα στα πολλά που έχει ερμηνεύσει ξεχωρίζω μερικά που με αγγίζουν ιδιαίτερα. Ένας κόμπος η ερμηνεία του στο λαιμό μου .Λυγμός!

















Και πώς να εκφράσω αυτό που αισθάνομαι όταν ακούω τους " Ελευθερωτές ". Μέθεξη, κατάνυξη, σπαραγμός ψυχής!



αλλά και για το " Να καρτερείς"





Και βέβαια δεν θα μπορούσα να αφήσω απ΄έξω τα " Ξεχωρίσματα"





Την ανάρτηση αφιερώνω στον Ευρυτάνα Ιχνηλάτη που εξ αιτίας του ...ταξίδεψα.

Jan Garbarek