Υπόγειος κόσμος

...Οι δύο γυναίκες κοιτάζουν πέρα στις αλάνες φίσκα στα σκουπίδια που μαζεύονται χρόνια εκεί. Πώς λέμε η Τροία ανακαλύφθηκε σε πολλά επίπεδα; Είμαστε στην εποχή των οικιακών σκουπιδιών. Μια εποχή γεμάτη χαλάσματα και βανδαλισμένα αυτοκίνητα μέλη κακοποιών που μουχλιάζουν. Δέντρα κι αγριόχορτα φυτρώνουν ανάμεσα στα άχρηστα αντικείμενα. Αγέλες σκυλιών, γεράκια και κουκουβάγιες. Κάθε τόσο εργάτες του δήμου έρχονται εδώ για να σκάψουν. Στέκονται συλλογισμένοι δίπλα στους εκσκαφείς, τις μπουλντόζες και τις βουτηγμένες στην καφετιά λάσπη φαγάνες. Μοιάζουν με πεζικάριους μαζεμένους κοντά στα τανκς που προελαύνουν. Αλλά δεν μένουν πολύ. Φεύγουν πάντα αφήνοντας πίσω τους μισοσκαμμένους λάκκους, πεταμένα εξαρτήματα, πλαστικά ποτηράκια και πίτσες με πιπεριά. Οι μοναχές κοιτάζουν. Λαβυρινθώδεις φωλιές αρουραίων, λάκκοι γεμάτοι με πεταμένες λεκάνες, νιπτήρες και ψευδοροφές, σωροί παλιά λάστιχα στεφανωμένα με περικοκλάδες. Το ηλιοβασίλεμα ακούς το τραγούδι των πυροβολισμών πίσω από τους τοίχους των ερειπωμένων σπιτιών. Οι μοναχές κάθονται στο ημιφορτηγάκι και κοιτάζουν. Στην άλλη άκρη ένα κτίσμα, μια ετοιμόρροπη πολυκατοικία στέκει μονάχη. Ο ένας τοίχος - εκεί όπου κάποτε ακουμπούσε  ένα άλλο κτήριο - είναι εκτεθειμένος. Εκεί, σε αυτό τον τοίχο ο Ισμαήλ Μουνιόζ και το συνεργείο του ζωγραφίζουν με σπρέι έναν άγγελο στη μνήμη κάθε παιδιού της γειτονιάς που πεθαίνει. Γαλάζιοι και ροζ άγγελοι πιάνουν τη μισή σχεδόν κάθετη επιφάνεια. Κάτω από κάθε άγγελο είναι γραμμένο το όνομα του παιδιού μαζί με την αιτία θανάτου και μερικά λόγια από την οικογένεια. Καθώς το φορτηγάκι πλησιάζει, η Έντγκαρ διαβάζει: φυματίωση, AIDS, ξυλοδαρμός, πυροβολισμοί από διερχόμενο αμάξι, ιλαρά, άσθμα, εγκατάλειψη βρέφους. Το αφήσαν στα σκουπίδια, το ξέχασαν στο αμάξι, το εγκατέλειψαν σε μια πλαστική σακούλα στην παγωνιά.

Η περιοχή τούτη λέγεται " Το Τείχος" εξαιτίας του γκράφιτι και μιας αίσθησης αποκλεισμού, απομόνωσης. Είναι μια πτυχή της γης  μακριά από κάθε κοινωνικό καθεστώς...( απόσπασμα)

Ντον ΝτεΛίλλο, Υπόγειος κόσμος, μετφρ. Έφη Φρυδά, Εστία, Αθήνα 2016, 3η έκδοση

Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε στην Αμερική το 1998 και θεωρήθηκε εκείνη την εποχή ως το σπουδαιότερο έργο του συγγραφέα.
Πρόκειται για ένα ογκώδες μυθιστόρημα, 948 σελίδες στην ελληνική έκδοση. Ξεκινά στη Νέα Υόρκη το 1951 με έναν αγώνα μπέιζμπολ και μετά ο συγγραφέας με ένα μπρος - πίσω στο χρόνο φθάνει στις μέρες μας και  με την αφήγηση των ζωών πολλών ανθρώπων, οι οποίοι όλοι με κάποιο τρόπο δένονται μεταξύ τους, παρουσιάζει την εικόνα της άλλης Αμερικής, της σκοτεινής. Μια εικόνα που τα έχει όλα:το  αμερικάνικο όνειρο αλλά  και τη διάψευση του, ανθρώπινες σχέσεις και υπαρξιακά προβλήματα, ανάπτυξη και υπανάπτυξη, την βιτρίνα των όμορφων πόλεων και τη ζωή που κρύβεται πίσω από τη βιτρίνα, σκουπίδια, πυρηνικά όπλα, ναρκωτικά, αρρώστιες, συμμορίες και γενικά ένα πολύ σκοτεινό και υπόγειο κόσμο και τα τείχη που αυτός υψώνει ανάμεσα σε ανθρώπους, γειτονιές, περιοχές και πόλεις ολόκληρες. 
Η αλήθεια είναι ότι δεν ήταν λίγες οι φορές που θέλησα να το παρατήσω, ειδικά στην αρχή όπου η περιγραφή του αγώνα μπέιζμπολ καταλαμβάνει πολύ  μεγάλη έκταση. Πολύ αμερικάνικο, σκέφτηκα. Δεν το παράτησα όμως και ομολογώ ότι αποζημιώθηκα γι' αυτό, διότι μέσα από τις πολλές ιστορίες και τα πολλά πρόσωπα προβληματίστηκα για τις πολλές πτυχές  του αμερικάνικου τρόπου ζωής που μπορεί να φαίνεται ότι αφορά μόνο την Αμερική, αλλά δεν είναι έτσι, καθώς επιδρά με το έναν ή τον άλλο τρόπο πάνω σε όλη την ανθρωπότητα. Νομίζω ότι ο τρόπος γραφής του Ντον ΝτεΛίλλο κατορθώνει να σε βάλει μέσα στην ατμόσφαιρα αυτού του κόσμου, να νιώσεις τη σκληρότητά του  και να μυρίσεις τη βρωμιά του σε όλα τα επίπεδα αφήνοντας όμως μια χαραμάδα για να μπει η ελπίδα.
Ο Υπόγειος κόσμος δεν είναι ένα εύκολο μυθιστόρημα. Είναι δύσκολο, σκληρό και απαιτητικό, αξίζει όμως τον κόπο.

Αυτή είναι η φύση του μοντέρνου θανάτου...

Αυτές τις ημέρες , όχι μόνο αυτές, αλλά και κάθε φορά που οι άνθρωποι βρίσκονται μπροστά σε κρίσεις , πολεμικές , κλιματολογικές, περιβαλλοντικές, υγειονομικές  σκέφτομαι πόσο ευάλωτοι γίνονται και πόσο εύκολα αλλάζει η ζωή και η καθημερινότητα και πως τίποτε δεν είναι δεδομένο. Όλα μπορούν να αλλάξουν και να ανατραπούν από τη μια στιγμή στην άλλη. Όλοι κάποια στιγμή μπορεί να γίνουμε πρόσφυγες , μετανάστες ή να έρθουμε αντιμέτωποι με το φόβο του θανάτου εξ αιτίας μιας μαζικής απειλής που μπορεί να προέρχεται από παράγοντες άγνωστους ή και γνωστούς αλλά όχι σωστά αντιμετωπίσιμους. Όσο ο πλανήτης θα ιδιωτικοποιείται και όσο οι άνθρωποι θα αδιαφορούν για τα αίτια και τις συνέπειες αυτής της ιδιωτικοποίησης οι κίνδυνοι θα μεγαλώνουν και θα παίρνουν διάφορες μορφές.
Αυτές λοιπόν τις ημέρες θυμήθηκα αρκετά λογοτεχνικά έργα που έχουν ως θέμα τους τον άνθρωπο αντιμέτωπο με διαφόρων ειδών κρίσεις που θέτουν τη ζωή του σε θανάσιμο κίνδυνο. 
Το τελευταίο που διάβασα είναι το εξαιρετικό "Λευκός θόρυβος" του Ντον ΝτεΛίλλο. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα στο οποίο οι άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με ένα τοξικό νέφος και από εκείνη τη στιγμή τίποτε δεν είναι ίδιο. Ο άνθρωπος και ο φόβος του θανάτου είναι ο βασικός του άξονας και πάνω σε αυτόν κινούνται όλα, οικογένεια, σχέσεις, ιδέες σε μια σύγχρονη κοινωνία που μπορεί να προσφέρει ανέσεις και υψηλή τεχνογνωσία αλλά συγχρόνως μεταμορφώνεται σε δράκο που με τη φλογερή του ανάσα καταβροχθίζει τα πάντα.

...Του είπα πως έμεινα δυόμισι λεπτά εκτεθειμένος στο τοξικό νέφος και του έδωσα μια περίληψη της στιχομυθίας που είχα με τον άνθρωπο της ΣΙΜΟΥΒΑΚ.

- Αυτή η μικρή εισπνοή έχει φυτέψει το θάνατο στο σώμα μου. Τώρα είναι πιστοποιημένο και επισημοποιημένο από τον κομπιούτερ. Έχω το θάνατο μέσα. Το όλο θέμα τώρα είναι αν θα μπορέσω να ζήσω πιο πολύ απ' αυτόν. Η δική του ζωή έχει διάρκεια τριάντα χρόνων. Ακόμα κι αν δεν με σκοτώσει με άμεσο τρόπο, πιθανόν να ζήσει πιο πολύ από μένα μέσα στο σώμα μου. Θα ήταν δυνατό να σκοτωθώ σε αεροπορικό δυστύχημα και το Νιοντίν D θα ήταν σε άριστη κατάσταση, καθώς θα με κατέβαζαν στον τάφο.

- Αυτή είναι η φύση του μοντέρνου θανάτου. Έχει μια ζωή ανεξάρτητη από μας. Μεγαλώνει σε γόητρο και διάσταση. Έχει μια ευρύτητα που δεν την είχε πριν. Τον μελετάμε αντικειμενικά. Μπορούμε να προβλέψουμε την εμφάνισή του, να ιχνογραφήσουμε την πορεία του μέσα στο σώμα. Μπορούμε να βγάλουμε διατομές, να καταγράψουμε σε μαγνητοταινία το τρέμουλο και τα κύματά του. Ποτέ δεν ήμασταν τόσο κοντά του, τόσο πληροφορημένοι για τις συνήθειές του και τη συμπεριφορά του. Είναι πια πολύ γνωστός μας. Συνεχίζει όμως να μεγαλώνει, να αποκτάει πλάτος και στόχους, να βγάζει νέα παρακλάδια, νέες προσβάσεις και νέα μέσα. Όσο πιο πολλά μαθαίνουμε γι' αυτόν τόσο μεγαλώνει. Μήπως είναι κάποιος νόμος της φυσικής; Κάθε πρόοδος σε γνώση και τεχνική αντισταθμίζεται με ένα νέο είδος θανάτου, ένα νέο γένος θανάτου. Ο θάνατος προσαρμόζεται όπως οι ιοί. Είναι, λοιπόν, φυσικός νόμος; Μήπως είναι μια δική μου δεισιδαιμονία; Έχω την αίσθηση πως οι νεκροί είναι πιο κοντά μας από ποτέ. Έχω την αίσθηση πως κατοικούμε μέσα στον ίδιο αέρα με τους νεκρούς. Θυμήσου τον Λάο Τσε: " Δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στους ζωντανούς και στους πεθαμένους. Είναι ένα και το αυτό κανάλι της ζωής. Το είπε εξακόσια χρόνια προ Χριστού. Είναι αλήθεια για μια ακόμη φορά, ίσως πιο αλήθεια από ποτέ.

Έβαλε τα χέρια του στους ώμους μου και με κοίταξε θλιμμένα στο πρόσωπο. Μου είπε με απλά λόγια πόσο λυπημένος ήταν για αυτό που μου είχε συμβεί. Μου μίλησε για την πιθανότητα λάθους του κομπιούτερ. Οι κομπιούτερς κάνουν λάθη, είπε. Στατικός ηλεκτρισμός από χαλί μπορεί να προκαλέσει ένα λάθος. Κάποια τούφα ή μια τρίχα στο δίκτυο. Δεν το πίστευε· φυσικά ούτε κι εγώ. Αλλά μιλούσε με πειθώ, με τα μάτια του γεμάτα από αυθόρμητη συγκίνηση, από βαθύ αίσθημα. Κατά κάποιο περίεργο τρόπο ένιωσα σαν να είχα ανταμειφθεί. Η συμπάθειά του ήταν ανάλογη με την περίπτωσή μου. Εντυπωσιακός οίκτος και βαθύτατη θλίψη. Σχεδόν έλεγες, χαλάλι τα άσχημα νέα.

Από τότε που ήμουν είκοσι χρονών είχα το φόβο και τον τρόμο μέσα μου. Τώρα έγινε πραγματικότητα. Είμαι μπλεγμένος στα δίχτυα, άσχημα ανακατεμένος στην όλη υπόθεση. Δεν απορώ που αυτό το πράγμα το λένε εναέριο τοξικό επεισόδιο. Είναι ένα επεισόδιο χωρίς αμφιβολία. Σημαδεύει το τέλος μιας αδιατάρακτης ζωής. Κι αυτή είναι μόνο η αρχή. Περίμενε και θα δεις.( απόσπασμα)

Ντον ΝτεΛίλλο, Λευκός θόρυβος, μετφρ. Πέτρος Αμπατζόγλου, Βιβλιοπωλείον της "Εστίας", Αθήνα 1991