Ο παράνομος Ραδιοφωνικός Σταθμός του ΚΚΕ

Πλήθος  αφιερωμάτων σήμερα με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου. 
Προτείνουμε το βιβλίο της ιστορικού Βάσως Ψιμούλη :" ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ" " Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ". Ο παράνομος Ραδιοσταθμός του ΚΚΕ. ΑΡΧΕΙΟ 1947 - 1968". Εκδόθηκε το 2006 από το Θεμέλιο και τα ΑΣΚΙ. 

" Πριν από μισό και πλέον αιώνα, το 1947, ιδρύεται από το ΚΚΕ, σε συνθήκες εμφύλιας αναμέτρησης ο Ραδιοφωνικός Σταθμός " Ελεύθερη Ελλάδα". Λειτουργεί μέχρι το 1956. Μετά από δύο χρόνια σιωπής θα ξαναβγεί στα ερτζιανά, μετονομαζόμενος σε " Φωνή της Αλήθειας" , μέχρι τη μεταπολίτευση του 1974. Με σημερινά κριτήρια, η ιδιαιτερότητά του ως " μέσου μαζικής ενημέρωσης" είναι προφανής για δύο τουλάχιστον λόγους. Ο πρώτος έχει σχέση με την ίδια τη λειτουργία του, καθώς παραμένει, απαρχής μέχρι τέλους, πλήρως ελεγχόμενος από τον πολιτικό κώδικα υποταγής στη βούληση της κομματικής εξουσίας την οποία υπηρετεί. Ο δεύτερος, ότι λειτουργεί εξόριστος, εκτός συνόρων της χώρας στην οποία εκπέμπει το κομματικό του μήνυμα, μετακινούμενος από το Βελιγράδι στο Βουκουρέστι και τέλος στο Χάλε της Λειψίας. Επιπλέον, η ομάδα των συντακτών και εκφωνητών του διαβιεί υπό συνθήκες παρανομίας, έγκλειστη και απομονωμένη για λόγους συνωμοτικότητας αλλά και γιατί τα " φιλοξενούντα" καθεστώτα αποκρύπτουν ότι υποθάλπουν το σταθμό ενός αντάρτικου κινήματος γειτονικής χώρας.
Αυτές οι πολιτικές συγκυρίες διαμορφώνουν, εν τέλει, την περίκλειστη συνθήκη εντός της οποίας θα σχεδιασθεί, θα οργανωθεί και θα παραχθεί το έργο του κομματικού και δημοσιογραφικού επιτελείου του Σταθμού. Έργο εντυπωσιακό σε όγκο, ιστορικής σημασίας, αν συνεκτιμηθούν τα ποικίλα περιεχόμενα του: ενημέρωση, προπαγάνδα, οργάνωση, διαδικασίες, μηχανισμοί. Πάνω απ' όλα, όμως, το υλικό αυτό αποτελεί, για τον ερευνητή, μία ακόμη εστία φωτισμού της πολιτικής σκέψης και πράξης του σημαντικότερου κόμματος της ελληνικής Αριστεράς, στην πλέον  δραματική περίοδο της ιστορικής του διαδρομής. Συνάμα, μια απρόσμενα ενδιαφέρουσα γωνία πρόσληψης της μετεμφυλιακής ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας από τη γεωγραφική απόσταση και την πολιτισμική απομόνωση του πολιτικού πρόσφυγα. Αυτό είναι το Αρχείο του Ραδιοφωνικού Σταθμού " Ελεύθερη Ελλάδα"/ "  Η Φωνή της Αλήθειας", το μεγαλύτερο μέρος του οποίου, 370.000 φύλλα δελτίων εκπομπών, απόκειται στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, στη διάθεση των ερευνητών / αναγνωστών.
Η παρούσα έκδοση περιέχει, κατά πρώτο λόγο, το Ευρετήριο του αρχείου των εκπομπών του Ραδιοφωνικού Σταθμού. Επίσης, εκτενή εισαγωγή για την ίδρυση, την οργάνωση, τις μετακινήσεις του Σταθμού, τον πολιτικό και κοινωνικό λόγο, το ύφος και τη γλώσσα του επιτελείου των συντακτών - εκφωνητών του καθώς και των κομματικών καθοδηγητών τους εντός και εκτός των τειχών του ιδιόμορφου εγκλεισμού στον οποίο εκόντες - άκοντες, σε άγριους χωρίς έλεος καιρούς, θήτευσαν>
( από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Το ραδιοφωνικό αφιέρωμα του Δαυίδ Ναχμία στο Μενέλαο Λουντέμη

Ένα αφιέρωμα  για τα 40 ΧΡΟΝΙΑ χωρίς τον  ΜΕΝΕΛΑΟ ΛΟΥΝΤΕΜΗ στην εκπομπή 
«Τιμής Ένεκεν» στο Τρίτο Πρόγραμμα. Ακούστηκε το Σάββατο, 28 Ιανουαρίου 2017.

 Αχ ευλοημένα δάκρυα…
Σκέφτομαι… Αν δεν υπήρχαν κι αυτά
πως θα συνεννοούνταν οι καλοί άνθρωποι αναμεταξύ τους;  ~Μενέλαος Λουντέμης

Το Τρίτο Πρόγραμμα αναζωπυρώνει μια πνευματική φλόγα που 40 χρόνια απουσίας στάθηκαν πολύ λίγα για να σβήσουν. Τον Μενέλαο Λουντέμη, που με το έργο του δίδαξε ανθρωπιά και ακεραιότητα. 
Προσπάθησε να πλησιάσει τις ανθρώπινες καρδιές και να τους πει ένα τραγούδι, που θα τους ιστορήσει πόσην αντοχή έχει ο άνθρωπος στην περιπέτεια και τη συμφορά, πόση δύναμη βρίσκει κάθε φορά που βλέπει να του φεύγει η ζωή και πόσοι κόσμοι μπορούν να συνυπάρχουν στην πιο κουρασμένη και αποκαμωμένη ψυχή. 
Ο Λουντέμης, πλούτισε τη λογοτεχνία μας με τις ειλικρινείς εκμυστηρεύσεις του και ανανέωσε τον πεζό λόγο με στοιχεία που ούτε η κοινωνική παρατήρηση μπορούσε να δώσει, ούτε η ποιητική διάθεση που καλλιεργείται στο σπουδαστήριο.
Στο αφιέρωμα μιλάει για πρώτη και μοναδική φορά η Μυρτώ, θυγατέρα του Μενέλαου Λουντέμη, αποκαλύπτοντας άγνωστες και συνταρακτικές λεπτομέρειες για τον συγγραφέα και ακόμα η Δανάη Στρατηγοπούλου που ήταν προσωπική του φίλη, ο ηθοποιός Κώστας Καζάκος, ο εκδότης των βιβλίων του Αριστείδης Κλάδος (Εκδόσεις Δωρικός)  και ο κ. Ζακίνος Φιλοσώφ, διοικητής του στρατοπέδου εξόριστων γυναικών στο νησί Τρίκερι, ο οποίος ήρθε για τη συνέντευξη απ’ το εξωτερικό. Ακούγεται επίσης η φωνή του Μενέλαου Λουντέμη απ’ το ιδιωτικό αρχείο της οικογένειας.
Για την εκπομπή απαγγέλουν οι ηθοποιοί:  Μελίνα Μποτέλλη, Αλμπέρτο Εσκενάζυ, Κώστας Καστανάς, Λήδα Πρωτοψάλτη και  Όλγα Πολίτου. 

Έρευνα – παραγωγή – παρουσίαση: Δαυίδ Ναχμίας

Ο Μενέλαος Λουντέμης γεννήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 1912

Πηγή: ΕΡΤ web radio

Μέρες ραδιοφώνου...

Το ραδιόφωνο είναι το αγαπημένο μου μέσο. Ιδιαίτερα αγαπημένο όμως υπήρξε το Δεύτερο πρόγραμμα. Κανείς στο σπίτι δεν τολμά να αλλάξει σταθμό τουλάχιστον στο ραδιοφωνάκι μου. Γιατί μου ήρθε τώρα να γράψω για το ραδιόφωνο; Μα επειδή ακούω καθημερινά για τα αφιερώματα που ετοιμάστηκαν  για την Παγκόσμια Μέρα Ραδιοφώνου. Με πιάνει νοσταλγία, γιατί μου έρχονται στο νου σκηνές από τα παιδικά και μετέπειτα χρόνια.
Με το Δεύτερο μεγάλωσα, μορφώθηκα , άνοιξε ο ορίζοντας μου. Μπορεί το χωριό μου να είναι 50χλμ. έξω από την Αθήνα , αλλά η πρόσβαση στη γνώση εκείνα τα χρόνια ήταν πολύ δύσκολη. Τι να πρωτοθυμηθώ; Την εκπομπή της θείας - Λένας ενώ ήμουν ακόμη πιτσιρίκι; Αυτή ήταν και η αιτία σε ηλικία 9 ετών να πείσω τον πατέρα μου να μου αγοράσει την Εγκυκλοπαίδεια της Αντιγόνης Μεταξά που διάβασα μέχρι και την τελευταία σελίδα του τελευταίου τόμου. 
Τα τραγούδια που παρουσίαζαν οι δισκογραφικές εταιρείες; Ακόμη και τώρα αντηχεί στο μυαλό μου το μουσικό σήμα της Λύρας. Τις φωνές των Παπαστεφάνου, Πετρίδη; Ή τις πρωϊνές εκπομπές σε συνέχειες όπως " Το σπίτι των ανέμων" . Αντηχούσε όλη η αυλή. Το ραδιόφωνο στην αυλή πάνω σ'ένα παράθυρο , η μάνα μου να πλένει στη σκάφη , η γειτονιά σε αναβρασμό, κόσμος να μπαίνει να βγαίνει -κυρίως γυναίκες- άλλη για καφέ, άλλη για κουβέντα, αγωνία για τις περιπέτειες του δικηγόρου Λαμπίρη. Αλλά και πολύ αργότερα όλο το διάβασμα του σχολείου , των εισαγωγικών εξετάσεων παρέα με το ραδιόφωνο πάνω από το κεφάλι μου. Και λίγο μετά Τρίτο πρόγραμμα και " Λιλιπούπολη".
Ή το θέατρο ; Κάποτε η λέξη ακουγόταν μαγική. Ήταν συνδυασμένη με το ραδιόφωνο. Το Θέατρο της Τετάρτης . Ένα τραντζιστοράκι  συντονισμένο  στη συχνότητα του Δεύτερου μετέτρεπε το δωμάτιο σε θεατρική αίθουσα. Φωνές ηθοποιών αγαπημένων, ονόματα συγγραφέων γνωστών και άγνωστων, μουσική, τραγούδια. Θυμάμαι ότι όλοι στο σπίτι ακούγαμε θέατρο. Αργότερα το Θέατρο της Δευτέρας στην τηλεόραση ήρθε να δώσει άλλο νόημα στη λέξη  γιατί οι φωνές των ηθοποιών συνδυάστηκαν με την εικόνα, την κίνηση, τα σκηνικά, τα κοστούμια. Υπήρχε όμως και ένα μειονέκτημα. Με την εικόνα χάθηκε η γοητεία του ακούσματος, η φαντασία , το ταξίδεμα του νου.
Κι ύστερα η γοητεία της λογοτεχνίας . Μύηση ! Αξέχαστες ακροάσεις αναγνώσεων από σημαντικούς ηθοποιούς . Μου άρεσε να ψάχνω στα βιβλιοπωλεία τα βιβλία αυτά. Η φωνή της Μάρθας Βούρτση (αν θυμάμαι καλά ) να διαβάζει τη "Μάνα " της Έλεν Καρλάυλ. Συγκλονιστικό!
Πώς να ξεχάσω και εκείνη την μέρα του Οκτώβρη του 1978 που με αγωνία περιμέναμε όλοι τα αποτελέσματα των εισαγωγικών εξετάσεων για το Πανεπιστήμιο. Τότε που με το άκουσμα του ονόματος από την εκφωνήτρια ένιωθες να αλλάζει όλη σου η ζωή, να ανοίγεις τα φτερά και να ετοιμάζεσαι να πετάξεις από τη φωλιά για πρώτη φορά.
Από τις ραδιοφωνικές εκπομπές πάντα έπαιρνα ιδέες για εκδηλώσεις και πάντα υπήρχε μία κασέτα μέσα στο ραδιοκασετόφωνο στην οποία έγραφα ό, τι θεωρούσα ενδιαφέρον. Έτσι βρέθηκα να έχω πολλά σπάνια τραγούδια που ηχογραφούσα αλλά και διάφορα αφιερώματα. Ανάμεσα σ'αυτές τις εκπομπές και μία για τον Οδυσσέα Ελύτη που μας βοήθησε πάρα πολύ ως μαθητές στην οργάνωση μιας εκδήλωσης στο σχολείο το 1978 και ήταν ολόκληρη αφιερωμένη στο " 'Αξιον Εστί".
Τι χρόνια κι εκείνα ! Διψούσαμε να μάθουμε , είχαμε ανησυχίες , απορίες, προβληματισμούς και το ραδιόφωνο ήταν πάντα ένα εργαλείο που βοηθούσε να ανιχνεύσουμε τον κόσμο. Και όχι μόνο τότε αλλά ακόμη και σήμερα που η πληροφόρηση είναι καταιγιστική και τα μέσα πολλά και εξελιγμένα το καλό ραδιόφωνο εξακολουθεί να είναι παρέα , να είναι δάσκαλος.

Εδώ Λιλιπούπολη

Πολλές φορές με έχουν ρωτήσει τι σημαίνει το Ofisofi, από πού προέρχεται. Εξηγώ ότι ήταν το όνομα μιας ηρωίδας της Λιλιπούπολης. Δεν θυμάμαι καθόλου το ρόλο της , θυμάμαι όμως ότι οι φίλοι κάνοντας λογοπαίγνιο με το όνομά μου με φώναζαν έτσι υπό την επίδραση της ραδιοφωνικής εκπομπής
" Εδώ Λιλιπούπολη". Ποια ήταν η Λιλιπούπολη;
 Ήταν μια ραδιοφωνική σειρά που παιζόταν καθημερινά στο Γ΄Πρόγραμμα από το 1976 μέχρι το 1980. Διευθυντής του Γ΄ Προγράμματος ο Μάνος Χατζιδάκις. Η σειρά ήταν παιδική αλλά κατέληξε να γίνει και μία σειρά για πιο μεγάλα παιδιά, διότι το περιεχόμενο ήταν τολμηρό, πολιτικό και ανατρεπτικό .Τα πρόσωπα απέκτησαν συμβολικές διαστάσεις και μέσα από αυτά μπορούσαμε να διακρίνουμε γνωστά πολιτικά πρόσωπα και πρακτικές. Ακριβώς γι' αυτό προκάλεσε δυσαρέσκεια στους πολιτικούς της εποχής. Η κυβέρνηση της εποχής και αρκετές εφημερίδες κατηγόρησαν τη σειρά για κομμουνιστική προπαγάνδα. Μέχρι και επερώτηση είχε γίνει στη Βουλή.
 Ο Χατζιδάκις  σε κείμενό του είχε χαρακτηρίσει τη «Λιλιπούπολη»:

    γέννημα μιας φιλελεύθερης και πειραματικής ραδιοφωνίας από τη μία, του Τρίτου Προγράμματος, και από την άλλη μιας ομάδας νέων ανθρώπων με πολύ ταλέντο που συγκεντρώθηκαν στο Τρίτο και δούλεψαν ελεύθερα, με κέφι, με αξιοπρέπεια και αυτοσεβασμό. Αυτό βέβαια δεν στάθηκε εμπόδιο στο να εξοργιστεί η αντιδραστική παραδημοσιογραφία του ελληνικού Τύπου που χαρακτήρισε τη "Λιλιπούπολη"... κομμουνιστική. Ίσως γιατί πρώτη φορά κάποιοι μιλούσαν στα παιδιά υπεύθυνα με καθαρή ποιητική γλώσσα. Θίγοντας (με τον τρόπο αυτόν) θέματα που βασανίζουν και πονάνε τον τόπο και όχι ως εκπαιδευτικοί ή γονείς ανόητοι που συμπεριφέρονται στα παιδιά λες και αποτείνονται σε υπανάπτυκτους και ατελείς οργανισμούς με θέματα ανώδυνα και γλώσσα απονεκρωμένη και συμβατική   

Νέοι δημιουργοί έδωσαν φτερά στη σειρά με τη μουσική , τους στίχους και τα κείμενα. Ήταν μια πλούσια σειρά, που δεν νομίζω να έχει υπάρξει κάτι ανάλογο στο ραδιόφωνο.
 Η Μαριανίνα Κριεζή ήταν η στιχουργός των τραγουδιών και μια σειρά νέων καλλιτεχνών Δημήτρης Μαραγκόπουλος, Λένα Πλάτωνος, Νίκος Κυπουργός και Νίκος Χριστοδούλου συνέθεταν τις μουσικές, τα οποία τραγουδούσαν οι Σπύρος Σακκάς, Σαβίνα Γιαννάτου, Αντώνης Κοντογεωργίου και Νένα Βενετσάνου.  Ανάμεσα στους ηθοποιούς που ακούγονταν στην σειρά ήταν οι Βασίλης Μπουγιουκλάκης, Άννα Παναγιωτοπούλου, Σταμάτης Φασουλής, Λευτέρης Βογιατζής, Σαπφώ Νοταρά, Λυδία Κονιόρδου, Αλέκα Παΐζη, Μίρκα Παπακωνσταντίνου, Ράνια Οικονομίδου, Πέπη Οικονομοπούλου, Μίνα Αδαμάκη, Θόδωρος Μπογιατζής, Νίκος Τσιλούνης, Σταύρος Μερμήγκης, Λάμπρος Τσάγκας και Μίμης Χρυσομάλλης.
Εκείνη την εποχή , πιο συγκεκριμένα από το τα τέλη του 1978 που ήμουν πλέον φοιτήτρια μέχρι και το 1980 που σταμάτησε η σειρά , καθημερινά ακούγαμε " Εδώ Λιλιπούπολη" και μετά σχολιάζαμε  , κρίναμε και προσπαθούσαμε να μάθουμε διαλόγους και τραγούδια. Έντονα πολιτικοποιημένοι , με ενεργό δράση στο φοιτητικό κίνημα της εποχής  προσπαθούσαμε να συλλάβουμε τα πολιτικά μηνύματα της σειράς και να τα ταυτίσουμε με την επικαιρότητα.
Μερικά χρόνια αργότερα , μικρομαμά πλέον, ήθελα οπωσδήποτε  η μικρούλα κόρη μου να ακούσει τη Λιλιπούπολη.  Μετά από ψάξιμο βρήκα σ'ένα δισκάδικο στο Αγρίνιο, που υπηρετούσα, δύο κασέτες με τη σειρά. Δυστυχώς δεν ήταν ολόκληρη.  Ούτε ξέρω πόσες φορές έπαιξαν αυτές οι κασέτες, λιώσανε. Κάπου υπάρχουν καταχωνιασμένες μαζί με τα χαλασμένα κασετόφωνα. Κυκλοφορούν όμως τα τραγούδια και αρκετά αποσπάσματα,τα οποία εξακολουθώ να ακούω με τον ίδιο ενθουσιασμό. Χαίρεται η ψυχή  μου. Ξανανιώνω.

"Το φαινόμενο Λιλιπούπολη οφείλει τη διαχρονικότητά του στο ότι προσφέρει σε όλους πάντα ένα μεγάλο ταξίδι στη χώρα των παιδικών αναμνήσεων και στον κόσμο του φανταστικού, που όλα είναι πιθανά μέσα από την πραγματικότητα. Κι έτσι δημιουργείται μια όαση ονείρου στην αναζήτηση ενός κόσμου ιδανικού".Ρεγγίνα Καπετανάκη(προσωπική φίλη του Χατζιδάκι από τους πρωτεργάτες της Λιλιπούπολης)

Εντοπίσαμε και την  Οφησόφη . Ευχαριστώ τους φίλους...μια φορά κι έναν τρελλό που υπέδειξε το βίντεο και  e- Αpenanti που έδωσε την αρχική πληροφορία κι ας ήταν λάθος ο ρόλος . Δεν έχει σημασία.