Οι έλληνες μετανάστες του χτες στην Αμερική - η θυσία του Λούη Τίκα

Το κατρακύλημα

Όλο ξεπέφτεις –και ξεπέφτεις δίχως τέλος–
για τιποτένια πραγματάκια της ζωής.
(Είσαι παλιάτσος, κι όμως δείχνεσαι για Οθέλλος,
με τις αστείες προσωπίδες που φορείς).
Το ποιο φινάλε θα ’χει τέτοια μια ιστορία, 
το κατρακύλημά σου αυτό πού σε οδηγεί,
πάντα το σκέφτεσαι με πόνο και πικρία,
μα δεν γιατρεύεις τέτοια επίφοβη πληγή.
Πάντοτε λες: «Θα ’ρθει μια μέρα να ξεφύγω,
απ’ των πραγμάτων το μηδέν να λυτρωθώ, 
και με το πέρασμα του χρόνου, λίγο-λίγο,
κάπως ψηλά με περηφάνια να υψωθώ».
Κι όμως το Χάος σα μαγνήτης σε τραβάει
και, απειθάρχητος, στη Σκέψη πάντα ζεις...
Το κατρακύλημα ποτές δεν σταματάει,
για τιποτένια πραγματάκια της ζωής

Τεύκρος Ανθίας, Τα σφυρίγματα του Αλήτη, Κύπρος 1937

Στη συλλογή Τα σφυρίγματα του αλήτη (1929) θα αποτυπωθεί η κοσμοθεωρία του ποιητή, απότοκη τόσο της προσωπικής του δοκιμασίας, όσο και του γενικότερου κλίματος της
εποχής. Προβάλλοντας το αντισυμβατικό και αδέσμευτο πρότυπο του περιπλανώμενου αλήτη ως σύμβολο αμφισβήτησης και απελευθέρωσης, ως δυναμογόνο στοιχείο κοινωνικής κριτικής και ανατροπής, τα ποιήματα της συλλογής αυτής θα φέρουν με τον πικρό τους λυρισμό, τον ειρωνικό και σαρκαστικό τους τόνο, μια ανανέωση στο τοπίο της σύγχρονής τους νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Πηγή: Κείμενα Κυπριακής Λογοτεχνίας, τ.Β΄

Ο Τεύκρος Ανθίας που έφυγε στις 8 Νοεμβρίου του 1968 χαρακτηρίστηκε ως  η ποιητική "λαλιά " της Κύπρου και των αγώνων της

Μίκης Θεοδωράκης, Οδύσσεια

Οδύσσεια θα μπορούσε να σημαίνει το μεγάλο ταξίδι του Μίκη Θεοδωράκη στη Θάλασσα της Μουσικής, που ξεκίνησε όταν έγραψε το πρώτο τραγούδι στην Πάτρα, το 1937, σε ηλικία 12 ετών, έως τον πιο πρόσφατο σταθμό, τον Απρίλιο του 2006, σε ηλικία 81 ετών, όταν συνέθεσε τα 14 τραγούδια αυτής της Οδύσσειας. Τότε που ένας νέος ποιητής, ο Κώστας Καρτελιάς, άφησε διακριτικά ένα φάκελο, ο οποίος βρέθηκε την επομένη το πρωί πάνω στο γραφείο του συνθέτη και , μόλις εκείνος τον άνοιξε και διάβασε τα πρώτα ποιήματα: " Ένιωσα και πάλι το γνωστό παλιό σκίρτημα στην καρδιά μου και, χωρίς να το πολυσκεφτώ, άρχισα να χαράζω πεντάγραμμα στα περιθώρια του κειμένου και να τα γεμίζω με νότες. Θέλω να πιστεύω ότι ο απλός αναγνώστης και, φυσικά, ο ακροατής αυτών των τραγουδιών θα με δικαιώσει για την επιλογή μου και θα καταλάβει τι ήταν αυτό που έκανε να σκιρτήσει μια καρδιά βαρυφορτωμένη από το χρόνο", λέει ο ίδιος.

Υπήρχαν κάποιοι στίχοι που σας συγκίνησαν ιδιαίτερα;

Στίχοι - κλειδιά, όπως λέμε; Πολλοί! Ας δούμε μερικούς: " Γιατί στην πόλη αυτή δεν γνώριζα κανένα, γιατί στην πόλη αυτή εγώ ήμουν ο Κανένας ", " ...και τα όνειρά μου τα μικρά κι απειλημένα ", " Εγώ περπάτησα στον Άδη ζωντανός ..." , Έχουν τα όνειρα αρώματα, που λες, θα γίνω κλέφτης να τους κλέβω μυρωδιές...", " Εμένα η Μοίρα μου όταν έριχνε τα ζάρια, είχε μαλώσει το πρωί με τον Θεό", " Θα γίνω αέρας να σε ψάχνω στα στενά", " Είναι πολλές οι μουσικές να τις αντέξεις, όταν το πέλαγο βαλθεί να τραγουδά".

Παρατηρώ μια διαφορά σε σχέση με αυτό που εσείς ο ίδιος μάς είχατε συνηθίσει. Δηλαδή θέτετε τον εαυτό σας - μέσω αυτών των στίχων - στο κέντρο των ενδιαφερόντων σας. Μια, θα ' λεγα , επιστροφή στον εαυτό σας...Στα άδυτα των αδύτων σας. Ή κάνω λάθος;

Νομίζω ότι πάντοτε ο καλλιτέχνης, με όποιο θέμα κι αν καταπιάνεται , ξεκινά από τον εαυτό του, γιατί στο βάθος αυτόν θέλει να εκφράσει. Εδώ, όμως, η θεματολογία η ίδια παραπέμπει στην έξαρση του 
" προσώπου ", που, όπως ο Οδυσσέας παλεύει μόνος του, αυτός και η θάλασσα, έτσι και το " πρόσωπο " δηλαδή ο εαυτός μας, πρέπει τελικά να βιώσει την ιδέα ότι η Ιθάκη δεν υπάρχει και ότι θα πρέπει να πιαστεί από τα δικά του πάθη και τα δικά του συναισθήματα για να κρατηθεί στην επιφάνεια της αφρισμένης θάλασσας , που είναι η ζωή.

Πολύ επίκαιρο αυτό που λέτε...

Κάποιος είπε ότι ζούμε το τέλος της Ιστορίας. Εγώ θα πω κάτι πιο βαρύ. Ότι δηλαδή ζούμε το τέλος της ουτοπίας, που ήταν ως τώρα η δυνατότητα συμβίωσης με τον "άλλον". Όμως η συνειδητοποίηση μιας τόσο μεγάλης τραγωδίας είναι αυτό που μας αποξηραίνει όλο και πιο πολύ. Επομένως, η λύτρωση βρίσκεται τουλάχιστον στη συναισθηματική επιστροφή στα βάθη του " είναι " μας, μήπως και βρούμε το νερό που μας λείπει για να ξεδιψάσουμε. Ο Έρωτας, η Ποίηση, η Μουσική, το Τραγούδι. Όπως λέει και ο ποιητής αυτού του έργου:

Λυσ' τα μαλλιά σου να σε δω, να σε γνωρίσω

λύσ' τα μαλλιά σου να σε δω στα σκοτεινά

μέσα στου κόσμου τα αδιέξοδα στενά

μέσα στου κόσμου την απέραντη ερημιά

λυσ' τα μαλλιά σου για να' ρθω να σου μιλήσω

Να υποθέσω ότι αυτός υπήρξε ίσως ο βαθύτερος λόγος που σας οδήγησε στην ανάγκη αυτής της νέας επαφής με το κοινό;

Για μένα, όπως πάντα, σημαίνει την ανάγκη να εκφράζομαι με τη μουσική, με ποίηση ή χωρίς ποίηση . Το τραγούδι, φυσικά, είναι ο μεγάλος μου έρωτας...

Από τη συνέντευξη του Μίκη Θεοδωράκη στον Γιάννη Λογοθέτη

Πιστεύω ότι ο Οδυσσέας είναι κάπου εδώ κοντά, ότι αυτή τη στιγμή ξαπλώνει στο διπλανό διαμέρισμα πάνω στα μεταξωτά με μια θεά, ίδια η Καλυψώ, ή τα πίνει σ' ένα μπαρ στην Ομόνοια με κάποια Κίρκη. Ίσως και μόλις να τον ξέβρασε η θάλασσα σε κάποια ακτή, παρέα με άλλους λαθρομετανάστες. Ή και να είναι ο ίδιος ο ραψωδός, ο Μίκης Θεοδωράκης, που διηγείται τις περιπέτειες μας μ' αυτά τα τραγούδια. Μπορεί να' μαι εγώ, μπορεί εσύ. Έτσι κι αλλιώς η Οδύσσεια συνεχίζεται....

Κώστας Καρτελιάς

Μουσική : Μίκης Θεοδωράκης

Ποίηση : Κώστας Καρτελιάς

Ερμηνεία : Μαρία Φαραντούρη

Ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας: Irina Valentinova

Οι στίχοι των τραγουδιών εδώ

Τα κείμενα δανείστηκα από το ένθετο φυλλάδιο στο ομώνυμο cd

Παλιό σπίτι

Κάποτε αφήνεις το σπίτι όπου γεννήθηκες

όπου έζησες δέκα χρόνια, είκοσι χρόνια,

ολόκληρη ζωή.

Ένα, ένα σηκώνουν τα έπιπλα.

Μένει το κρύο βλέμμα των γυμνών τοίχων

να σε συντροφιάζει.

Δένεις τις μνήμες κόμπο στο μαντήλι σου

και φεύγεις…

Όμως, πριν περάσει το βλέμμα σου

τελευταία φορά τα δωμάτια,

πριν κλείσεις πίσω σου στερνά την πόρτα

μη ξεχάσεις τα  σημάδια των βημάτων

που άφησες.

Σκούπισε  τη σκόνη τους σε μια γωνιά

να μην την ταράξουν

τα πατήματα εκείνων που έρχονται

                               Φοίβος Σταυρίδης

Ο Φοίβος Σταυρίδης (Λάρνακα, 1938 - 2012) υπήρξε ποιητής, εκδότης, ερευνητής, μελετητής. Σπούδασε φαρμακευτική στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο της Βηρυτού. Ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Λογοτεχνών Κύπρου (1978) και της Εταιρείας Συγγραφέων. Πρωτοεμ­φανίστηκε στα γράμματα  το 1958 με διήγημα που βραβεύτηκε από τον Ελληνικό Πνευματικό Όμιλο Κύπρου. Εξέδωσε στη Λάρνακα σε συνεργασία με ολιγάριθμη εκδοτική επιτροπή (1980-1986) το λογοτεχνικό περιοδικό Κύκλος. Με τους Λευτέρη Παπαλεοντίου και Σάββα Παύλου ίδρυσε το περιοδικό Μικροφιλολογικά (Λευκωσία, 1997-κ.ε.).

Μαζί με τον ποιητή Θεοδόση Νικολάου επιμελήθηκε τη συγκεντρωτική έκδοση των Ποιημάτων του Παντελή Μηχανικού (Λευκωσία, 1982). Εξέδωσε, επιπλέον, τα έργα των Επαμεινώνδα Φραγκούδη, Οδοιπορικόν Μαυροβουνίου (Λευκωσία 1994),  και Σάββα Τσερκεζή, Ημερολόγιον του βίου μου, αρχόμενον από του 1886 ( Λευκωσία 1988, 2007).

Έργα ποιητικά: Ποιήματα, Λάρνακα, 1972. Απομυθοποίηση, 1978. Τρίτο πρό­σωπο, 1992.

Επίσης, δημοσίευσε μελετήματα και βι­βλιογραφίες για ελλαδικούς και κύπριους λογοτέχνες. Ενδεικτικά:

Ο ποιητής ως αγαλματοποιός. Δέκα χρόνιο, από τον θάνατο του Π. Μηχανικού (1990). Βιβλιογραφία Κυπριακής Λογοτεχνίας από τον Λεόντιο Μαχαιρά έως τις μέρες μας (2001), με τους Λευτέρη Παπαλεοντίου και Σάββα Παύλου. Βιβλιογραφία Κυπριακής λαϊκής ποίησης. Φυλ­λάδες και αυτοτελείς εκδόσεις (1884 - 1960) (2002).

Τιμήθηκε το 1972 με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης της Κύ­πρου.

Συνεργασίες του δημοσιεύτηκαν στα περιοδικά Κυπριακά Χρονικά, Πνευματική Κύπρος, Φιλολογική Κύπρος, Ακτή, Επτά Ημέρες (Καθημερινής) , Αντί, Διαβάζω, Η λέξη, Νέα Εστία,  Νέα Εποχή, Άνευ, Κυπριακή Βιβλιοφιλία, Η Παρέμβαση.

Το μικρό σε όγκο ποιητικό του έργο θεωρείται ως ένα από τα πιο ξεχωριστά στην κυπριακή λογοτεχνική παραγωγή, με τη συνδρομή της εκφραστικής λιτότητας, της στοχαστικής διάθεσης, της απομυθοποίησης και της ειρωνείας. Οι μονογραφίες, οι μελέτες, η συμμετοχή του σε ομαδικές παρεμβάσεις επέτρεψαν την προώθηση της έρευνας για την κυπριακή λογοτεχνία και του πολιτισμό της νήσου σε υψηλότερο επίπεδο. Καθοριστική ήταν η συμβολή του στα βιβλιογραφικά πράγματα της Κύπρου και στη διαδικτυακή παρουσία της Κύπρου «προς τα έξω».

Πηγή : poiein

"...το πιο σπουδαίο στα αρχαία μας κείμενα, που τα κάνει να μην πεθαίνουν, είναι αυτό που σ' εμάς το στράβωναν και το κατέστρεφαν , δηλαδή η σκέψη..."

...Δυο ώρες την ημέρα κάναμε τότε στα γυμνάσια αρχαία ελληνικά, ακούγαμε να μας διαβάζουν, διαβάζαμε κι εμείς γράφαμε , μεταφράζαμε, κλίναμε ρήματα και ονόματα, παίρναμε για όλα βαθμούς προβιβάσιμους. Τι όμως βάλαμε μέσα μας, τι κρατήσαμε; Αντί να κερδίζουμε , χάναμε. Χάναμε τα σπουδαιότερα, την όρεξη και την αγάπη.
Μου εμέλλετο μέσα από ξένες μεταφράσεις , έπειτα από χρόνια, να επικοινωνήσω με τα αρχαία μας, να τα διαβάσω και, όσο μπόρεσα, να τα χαρώ - και να διδαχτώ. Να μάθω, με μεγάλη λύπη για την αργοπορία, ότι το πιο σπουδαίο στα αρχαία μας κείμενα, που τα κάνει να μην πεθαίνουν, είναι αυτό που σ' εμάς το στράβωναν και το κατέστρεφαν , δηλαδή η σκέψη. Η γνώση και η σκέψη , η ζωντανή σκέψη για τον άνθρωπο και το περιβάλλον του, τον κόσμο.
Ο αρχαίος Έλληνας έγραφε και μιλούσε για πράγματα που χρειάζονταν στον άνθρωπο, γιατί πλούτιζαν τις γνώσεις του, τον καλλιεργούσαν, το μάθαιναν να ζει και, κυρίως, να γνωρίζει τον εαυτό του και ν' απελευθερώνεται από πολλές και διάφορες σκλαβιές, γι' αυτό κι οι λόγιοι έγραφαν καθαρά, σ' αυτά αναζητούσαν  τη δική τους ομορφιά. Εγώ, ακόμα και σήμερα, δεν είμαι σε θέση να πω κατά πόσο τα αρχαία κείμενα ήταν σε κάθε περίπτωση υπόδειγμα ύφους, όμως, υπόδειγμα σκέψης είναι πάντοτε . Ακόμα και σήμερα έχουν  να σε μάθουν , άγνωστα πράγματα, άγνωστες σκέψεις. Είναι υπόδειγμα σκέψης που α π ε  λ ε υ θ έ ρ ω ν ε  από φυσικά και υπερφυσικά  εμπόδια  και βοηθούσε τον άνθρωπο  να κυριαρχεί με τη λογική του και με την ωραία του φαντασία. Αυτή η κίνηση της απελευθέρωσης , π ρ ω τ α ρ χ ι κ ή,  π α ρ θ ε ν ι κ ή, είναι αποτυπωμένη στο αρχαίο γραφτό, στο αρχαίο μάρμαρο, και είναι είναι αποτυπωμένη τόσο αληθινά, τόσο περιεκτικά, που επί αιώνες ολόκληρους οι άνθρωποι σ' όλο τον κόσμο αντλούν από κει μέσα κάτι καινούργιο και χρήσιμο για την εποχή τους και για τον εαυτό τους. Ακόμα και ο σημερινός άνθρωπος που τόσα έχει μάθει, το σκίρτημα της ελευθερίας το νιώθει, το ζει, είναι και γι' αυτόν μια καινούργια ανακάλυψη, μια αληθινή δική του κίνηση.
Οι πρόγονοι μας έδωσαν μορφή στον κόσμο, τον οργάνωσαν ηθικά και πνευματικά, έπλασαν τον ψυχικό του οργανισμό, ετοιμάζοντάς τον για ένα ανθρώπινο, ελεύθερο μέλλον, πρώτοι μετέθεσαν το κέντρο της ζωής από το φόβο και τη λατρεία της άγνοιας στην προσπάθεια και τη χαρά της γνώσης, από την  πρόληψη , τη δεισιδαιμονία και τον φόβο, στο σώμα και στο πνεύμα του ανθρώπου, κάνοντάς τον μέτρο των πάντων. Όταν και σήμερα ακόμα ακούς να μιλούν για τους αρχαίους Έλληνες και να νιώθουν βυζαντινοανατολίτικα είναι να τρέμει η ψυχή σου. Είναι σαν να μιλάς για την ελευθερία κι ακόμα να βολεύεσαι με τη σκλαβιά. Η Ανατολή ήταν κι έμεινε για αιώνες σκλάβα στην έξω από το ανθρώπινο μέτρο υπερβολή και ακρότητα, ενώ η ελληνική αρχαιότητα ήταν λύτρωση από την Ανατολή, ώριμη και δραστήρια απελευθέρωση από τη σκλαβιά, αυτογνωσία, μέτρο και ισορροπία του κάθε ελεύθερου ανθρώπου, γι' αυτό το αρχαίο κείμενο μπορεί και σήμερα να περνά από μια γλώσσα σε άλλη, να περιέρχεται όλες τις γλώσσες του κόσμου, χωρίς να είναι καθόλου αρχαίο. Γιατί και οι σκλαβιές του κόσμου εξακολουθούν να είναι όλες δυνάμεις ζωντανές και μας τυραννούν, το ίδιο όπως τότε. Ακριβώς αυτή τη ζωντανή βίωση του αρχαίου εμάς μας τη σκότωναν πρώτη. Εμάς " τα αρχαία " επέμεναν να μας τα κρατούν αρχαία και μακρινά.
Θα μπορούσα ν' ανακαλέσω στη μνήμη μερικά κομμάτια από τα αρχαία κείμενα που αποστηθίζαμε τότε ( όχι όπως μας τα δίδασκαν , αλλά όπως μας άρεσαν εμάς), αλλά ζωντανή, ανθρώπινη ανάμνηση από το μάθημα των αρχαίων κρατώ μόνο εκείνη τότε με τον Αθανάσιο Μαστρογιαννόπουλο που μας εδίδαξε Οιδίποδα Τύραννο στο γυμνάσιο του Πελοπίου το έτος 1943. Παλιός, διαβασμένος εκπαιδευτικός - κι άνθρωπος που έλαβε από τη ζωή πολλά σοφά μαθήματα -, με μόνο το αρχαίο κείμενο στα χέρια του, χωρίς άλλα βοηθήματα, με λόγια δικά του και με το δικό του αίσθημα έκανε το μάθημά του ενδιαφέρον και - για μένα - αξέχαστο. Ακόμα έχω στο αυτί μου τη φωνή του, αργή, ρυθμική φωνή χαμηλόφωνου αφηγητή, όταν μας διάβαζε τον διάλογο του Οιδίποδα με τον Τειρεσία κι άλλα χωρία από το έργο αυτό του Σοφοκλή.
Αλλά ήταν πολύ λίγος ο καιρός και μεγάλη η δική μας ανυπομονησία να τελειώνουμε και μ' αυτό το σχολείο. Εδώ που τα λέμε, δεν ήταν η καταλληλότερη εποχή να διαβάζουμε τραγωδίες , αρκετές αρχίζαμε να ζούμε εμείς οι ίδιοι...

Μήτσος Αλεξανδρόπουλος, Αυτά που Μένουν. Α. Η Γραμμή της Ζωής, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2000

Η Μαρίνα των βράχων

2 Νοεμβρίου του 1911 έρχεται στη ζωή ο Οδυσσέας Ελύτης. 
Η καλή φίλη Rosa Mund χάρισε στην ofisofi  Το τραγούδι του ποιητή.
Την ευχαριστώ.

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

Πρώτη φορά σ' ενός νησιού τα χώματα
δύο του Νοεμβρίου ξημερώματα
βγήκα να δω τον κόσμο και μετάνιωσα
τα «ζόρικα» που λεν αμέσως τα 'νιωσα.

Μήνες εννέα πριν την πρώτη μέρα μου
δούλευα για το σπέρμα του πατέρα μου
και πεντακόσιους τρεις κατά συνέχεια
μετά - για την ψευτιά και την ανέχεια.

Δύσκολο δύσκολο της γης το πέρασμα
και να μη βγαίνει καν ένα συμπέρασμα.

Μέσα στον εαυτό μου τόσο κρύφθηκα
που μήτε ο ίδιος δεν τον αντελήφθηκα.
Ώσπου μια μέρα το 'φερε η περίσταση
κι αγάπησα χωρίς καμιάν αντίσταση

αλλά και στην προσπάθεια την ελάσσονα
πάντοτε βρε παιδιά μου τα θαλάσσωνα
πρώτον διότι κυνηγούσα το Άπιαστο
και δεύτερον γιατ' ήμουν είδος Άμοιαστο.

Εφ' ω και αφού την τύχη μου σιχτίρισα
πίσω στον εαυτό μου ξαναγύρισα.

Οδυσσέας Ελύτης

Άνεμος του Νοεμβρίου

Τώρα όμως βράδιασε. Ας κλείσουμε την πόρτα κι ας κατεβάσουμε τις κουρτίνες
γιατί ήρθε ο καιρός των απολογισμών. Τι κάναμε στη ζωή μας;
Ποιοι είμαστε; Γιατί εσύ κι όχι εγώ;
Καιρό τώρα δε χτύπησε κανείς την πόρτα μας. Κι ο ταχυδρόμος έχει
αιώνες να φανεί. Α, πόσα γράμματα, πόσα ποιήματα
που τα πήρε ο άνεμος του Νοεμβρίου. Κι αν έχασα τη ζωή μου
την έχασα για πράγματα ασήμαντα: μια λέξη ή ένα κλειδί, ένα
χτες ή ένα αύριο
όμως οι νύχτες μου έχουν πάντα ένα άρωμα βιολέτας
γιατί θυμάμαι. Πόσοι φίλοι που έφυγαν χωρίς ν' αφήσουν διεύθυνση,
πόσα λόγια χωρίς ανταπόκριση
κι η μουσική σκέφτομαι είναι η θλίψη εκείνων που δεν πρόφτασαν 
ν' αγαπήσουν.

Ώσπου στο τέλος δε μένει παρά μια θολή ανάμνηση απ' το παρελθόν
(πότε ζήσαμε; )
και κάθε που έρχεται η άνοιξη κλαίω γιατί σε λίγο θα φύγουμε και
κανείς δε θα μας θυμηθεί.

Τάσος Λειβαδίτης, Τα χειρόγραφα του φθινοπώρου . Ποίηση [τ.3], Κέδρος 2003, 6η έκδοση



ΚΑΛΟ ΜΗΝΑ!