Μελέτα, μα έχε άγρυπνα και ανοιχτά τα μάτια της ψυχής σου στη ζωή...

Δημήτρης Γληνός

Τρίτη, 1 Ιανουαρίου 2013

Πού πάει ο καιρός που φεύγει κι όταν φτάνει ξαναφεύγει; *

                     


                                                               Χρόνος παρών και χρόνος παρελθών ίσως και οι δύο
                                                                                  Παρόντες είναι εις χρόνο μέλλοντα
                                                   Κι ο μέλλων χρόνος έγκλειστος εις χρόνοπαρελθόντα
                                                                                                                                 Τ.Σ.Έλιοτ

Η έννοια του χρόνου απασχόλησε την ανθρώπινη νόηση σε όλες τις εκφάνσεις της: τη φιλοσοφία, την τέχνη, τη λογοτεχνία. Το μη αντιστρεπτό του, ο σαφής δηλαδή διαχωρισμός του παρελθόντος - που δεν ξαναζεί - από ένα αινιγματικό μέλλον, αποτελεί μια πικρή διαπίστωση που πλούτισε τον πολιτισμό μας με αριστουργήματα. Στις ταινίες του Βισκόντι ή στον Φάουστ του Γκαίτε κυριαρχεί η φθορά και η απόγνωση. Ο Προυστ , αντίθετα, στην αναπότρεπτη ροή χρόνου αντιτάσσει την αναζήτηση του παρελθόντος, τη σημασία της μνήμης και της στιγμής. Έτσι, το " βέλος του χρόνου", όπως ονόμασε εύστοχα τη μονόδρομη φορά του χρόνου ο αστροφυσικός  Arthur Eddington, ούτε να αμφισβητηθεί ούτε να αγνοηθεί μπορεί. Και βρίσκει την πιο παραστατική και συνάμα πιο σπαρακτική έκφρασή του στον Κ.Π.Καβάφη.


Του μέλλοντος η μέρες στέκοντ΄εμπροστά μας
σα μια σειρά κεράκια αναμένα-
χρυσά, ζεστά, και ζωηρά κεράκια.

Η περασμένες μέρες πίσω μένουν,
μια θλιβερή γραμμή κεριών σβυσμένων
τα πιο κοντά βγάζουν καπνόν ακόμη,[...]

Δεδομένης λοιπόν της μονόδρομης φοράς που έχει ο χρόνος στην ανθρώπινη  ζωή, ο αναγνώστης ίσως αιφνιδιαστεί ,από την ουδετερότητά του στην επιστήμη. Εκεί, στον κόσμο της Φυσικής και των Μαθηματικών, το βέλος του Χρόνου δεν υπάρχει! Ή, αν υπάρχει , είναι πολύ δύσκολο να εντοπισθεί. Οι φυσικές διαδικασίες φαίνεται ότι απεχθάνονται την απαγόρευση που θέτει ο κοινός νους -" το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω"- στη ροή του χρόνου[...]

[...] ο χρόνος είναι ένα απόλυτο μαθηματικό μέγεθος που ρέει ομοιόμορφα. Το μέλλον είναι προβλέψιμο, όπως είναι προσιτή και η γνώση για το παρελθόν[...]

[...] εύκολα κατανοεί κανείς την επανάσταση που, ανάμεσα σε άλλα, έφερε η μεγαλοφυΐα του Αϊνστάιν όσον αφορά στην πραγματική φύση του χρόνου. Η Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας , που διατυπώθηκε όσο ο Αϊνστάιν ήταν ακόμα υπάλληλος σ΄ένα γραφείο ευρεσιτεχνιών, ενοποιεί, κατ΄ουσίαν, το χώρο και τον χρόνο. Για τον κοινό άνθρωπο αυτό είναι αδιανόητο. Ο χώρος, με τις τρεις διαστάσεις του, είναι απόλυτα προσιτός στη νόηση και την εμπειρία μας. Ο χρόνος , αντίθετα, όχι μόνον είναι δύσκολο να οριστεί, αλλά έχει και φύση ποιοτικά διάφορη. Ο αταίριαστος εντούτοις αυτός γάμος του χώρου με τον χρόνο έλυσε - όπως γίνεται και με κάποιους αταίριαστους γάμους στη ζωή! - πρακτικά αδιέξοδα , ενώ είχε βαθήτατες συνέπειες στην κατανόησή μας για τον κόσμο. Ο χωροχρόνος, με τον τρισδιάστο χώρο και τον χρόνο ως τέταρτη διάστασή του, αποτελεί τον βασικό ιστό του Σύμπαντος. Η ροή του χρόνου " επιβραδύνεται" όσο η ταχύτητα ενός σώματος πλησιάζει την ταχύτητα του φωτός, που είναι η ανώτερη που γνωρίζει η φύση[...]

Καιρός όμως να επιστρέψουμε στην ανθρώπινη πλευρά του χρόνου. Όταν στο ομώνυμο βιβλίο ο μικρός πρίγκηπας επισκέπτεται τον πέμπτο του πλανήτη, διαπιστώνει ότι χωρούσε ίσα ίσα ένα φανάρι και έναν φανοκόρο, που είχε εντολή να ανάβει το βράδυ το φανάρι και να σβήνει το πρωί.

- Εκεί ακριβώς είναι το δράμα, είπε ο φανοκόρος. Ο πλανήτης από χρονιά σε χρονιά άρχισε να περιστρέφεται όλο και πιο γρήγορα, κι η εντολή δεν άλλαξε!
- Και λοιπόν, είπε ο μικρός πρίγκηπας.
- Και λοιπόν, τώρα που κάνει κάθε λεπτό και μια περιστροφή, δεν έχω ούτε στιγμή ανάπαυση. Ανάβω και σβήνω κάθε λεπτό!

Το κυνήγι του χρόνου και η αγχωτική ροή του είναι ένα χαρακτηριστικό της σύγχρονης ζωής. Κατά κάποια έννοια, ο δικός μας πλανήτης περιστρέφεται όλο και πιο γρήγορα. Κι ενώ αυτό σημαίνει περισσότερα ηλιοβασιλέματα, η Εντολή έγινε αυστηρότερη και δεν αφήνει το σύγχρονο άνθρωπο να τα χαρεί.



Ένα απόσπασμα από το εξαιρετικό βιβλίο του Γιώργου Γραμματικάκη , ένας αστρολάβος του Ουρανού και της Ζωής, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2012


* Ο στίχος στον τίτλο είναι της Μαριανίνας Κριεζή

8 σχόλια :

Θωμάς είπε...

Ένα άλλο περίεργο με τον Χρόνο είναι ότι όσο περνούν τα χρόνια κυλάει όλο και πιο γρήγορα. Κι αυτό έχει μαθηματική εξήγηση: όταν είσαι 10 χρονών ο ένας χρόνος είναι το ένα δέκατο της ζωής σου, όταν είσαι σαράντα ο ένας χρόνος είναι μόλις το ένα τεσσαρακοστό κι έτσι, καθώς περνούν τα χρόνια, βλέπεις τον Χρόνο να κυλάει όλο και πιο γρήγορα. Κάτι σαν τον φανοκόρο του Μικρού Πρίγκιπα.
Χρόνια Πολλά, Σοφία κι ευτυχισμένο το 2013.

sofia είπε...

Καλημέρα Θωμά,
Το θέμα με το χρόνο είναι να μην τον αισθάνεσαι ότι περνά.
Χρόνια Πολλά και εύχομαι μέσα από την καρδιά μου τα καλύτερα.

Ανώνυμος είπε...

καλημέρα Χρόνια πολλά και καλή χρονιά
εφη

oikodomos είπε...

«Ο χρόνος είναι κάτι απίθανα μακρύ.
Υπήρξαν χρόνοι πάει περάσαν μυθικοί.
Ούτε μπιλίνες ούτε έπη ούτε εποποιίες πια.
Σαν τηλεγράφημα η στροφή πετά.
(Βλ. Μαγιακόφσκι)


Χρόνια πολλά – καλύτερη χρονιά!
Με υγεία, αγωνιστικότητα και πίστη στα καλύτερα που θα ΄ρθουν.
ΚΑΛΗ ΔΥΝΑΜΗ!

sofia είπε...

Καλησπέρα Έφη μου,

Σε ευχαριστώ και ανταποδίδω τις ευχές

Πολλά φιλιά

sofia είπε...

Καλησπέρα Οικοδόμε,

Ευχαριστώ και ανταποδίδω τις ευχές.

Πιστεύω στα καλύτερα που κάποτε θα έρθουν.
"Τις πιο όμορφες μέρες μας
δεν τις έχουμε ζήσει ακόμα"
Ναζίμη Χικμέτ

Ε. Στάμου είπε...

Καλή Χρονιά, Σοφία.
Σ` ευχαριστώ για τα αποσπάσματα που παραθέτεις. Πολύ μου άρεσαν! Θα το αγοράσω κι εγώ το βιβλίο.

sofia είπε...

Καλησπέρα Λίτσα

Καλή Χρονιά.
Είμαι σίγουρη ότι θα σου αρέσει το βιβλίο .